17 Ekim 2017, Salı

ÇOCUK VE DİSİPLİN

9 Aralık 2016, Cuma

     


Tuncay TÜRKMEN

Çocuğun sınırlarını belirlemektir, disiplin. Çocuk kendi sınırlarının nerede başlayıp nerede bittiğini bilerek, davranışlarını şekillendirmelidir. Bu çocuğun bir sosyal gelişim sürecidir. Okulda arkadaşlarına vuran, yemek esnasında yemek adabına uymayan, durmasını gerektiğinde durmayan, oyuncaklarını sürekli kıran, size ve çevresine birçok konuda uyum sağlamakta zorlanan çocuk için disiplini oluşturmak çok da zor değildir.

Çocuğa her ne konu olursa olsun, eğer kazandırılmak istenen bir davranış varsa ilk yapılması gereken şey ona model olmaktır. Bir davranışı ya da kuralı çocuğunuza benimsetmek ve yaşam boyu uygulamasını sağlamak için ona doğru bir örnek/model olmalısınız. Akşam yemeğinde ıspanağı yemeyen ebeveyni gören çocuğunuzun yemek seçmesi beklenen bir sonuçtur. Çünkü çocuk görür ve yapar. Bu durumda ona yemek kuralları ve beslenme ile ilgili gerekli disiplini yerleştiremezsiniz. Kurallar; çocuğunuzun yaşına uygun bir şekilde ve anlayabileceği bir şekilde ifade edilmelidir. Neden bu kuralların konulduğu, bu kurallara uyduğunda neler kazanacağı ve uymadığında neler kaybedebileceği ile ilgili bilgiler anne – baba tarafından açıklanmalıdır. Bu açıklamalar için; tüm aile üyelerinin bulunabileceği belirli bir saat belirleyin. Gerekli açıklamalar yapıldıktan sonra, çocuğunuza güvendiğinizi ve bu davranışı, oluşturulan kuralları yapabileceğine inandığınızı belirtin. Kendinizin evde veya yaşamda/iş hayatında uymanız gereken kurallardan bahsedin, örnekler verin. Kurala uyulmadığında çocuğa karşılaşabileceği durumlar hakkında bilgiler verin ve bu söylediklerinizde “KARARLI” olduğunuzu ona hissettirin. Bazen yapılan konuşma sonrasında karşılıklı yazılı bir form ve imzalar çocuklar için daha da motive edici olabilir. Bunu da kullanabilirsiniz.

Beklenen davranış gerçekleşmediğinde yani kurallar uygulanmadığında öncelikle sakin olun ( sinirlenmeyin, bağırmayın, eleştirmeyin ) ve kararlı ifadenizi devam ettirin. Açıklanan kuralların karşılında olabilecek yaptırımları veya durumları uygulayın. Eğer çocuğunuz beklenilen davranışı gösterdiyse öncelikle bundan çok mutlu olduğunuzu ( manevi ödül ) mutlaka ifade edin. “ Bu davranışın beni çok mutlu etti ”,“Yemeğini bitirdiğin için çok mutlu oldum”, “ Misafirliğe gittiğimizde arkadaşlarınla hiç kavga etmedin, onlarla çok güzel oyun oynadın ben de anneleriyle sohbet ettim, bunu yapabileceğine inanıyordum, aferin sana” gibi.

Çocuklarınıza sık olmamakla birlikte maddi ödüller de sunabilirsiniz. Fakat istediğimiz özellikle doğal ihtiyaçlar ( beslenme, uyku vb.) ve sosyal kurallarda çok fazla maddi ödüller verilmemesi önemlidir. Çünkü çocuğunuzun bu davranışın zaten yapılması gereken bir davranış olarak öğrenmesi gerekmektedir. Ödülleri elde etmek için bir davranışı sergilemek anlayışı çocuğunuzun disiplin eğitimi ve psiko-sosyal gelişimi için çok da yararlı değildir. Bu nedenle maddi ödüller sunulurken sıklığına dikkat edilmesi gerekir.

Disiplin oluşturulmaya çalışılırken uygulanan ceza davranışları çok önemlidir. Cezanın çocuğunuzun psikolojisine ve onunla kurduğunuz ilişkiye zarar vermeyecek nitelikte olmalıdır. Ceza da amaç; çocuğunuzun farkındalığını arttırmak ve ona iç görü kazandırmaktır. II. Tip ceza* uygulamak çok daha uygundur.

Yapılan hatalı davranış sonrasında ondan yaptığı davranışı düşünmesini isteyin ve evde bir “Düşünme Köşesi” belirleyin. Bu köşeye bir isim takabilirsiniz, bazen ebeveyn de yanlış davranış sergilediğinde bu köşeye gidebilir. Bu türdeki verilen düşünme cezası çok uzun süreli olmamalı ve yapılan davranıştan hemen sonra uygulanmalıdır. Süre olarak 3 yaş için 3 dakika, 4 yaş için 4 dakika, 5 ve 6 yaş için 5 dakika olarak belirlenmelidir. Sürenin uzun olması çocuğunuzun davranışı ile ceza arasındaki bağlantıyı kurmasını engelleyerek cezanın amacına ulaşmasını sağlamayacaktır.

Ceza amacına kesinlikle uygun olarak verilmelidir. Yani hatalı davranışa eş değer olmadır. Örneğin; oyuncaklarını toplamadığı için hafta sonu gidilecek bir sinemadan tamamen mahrum bırakılması çocuğunuzu çok mutsuz edecek ve sizden uzaklaşmasına neden olarak bundan sonra koyacağınız kurallarda da uyumsuzluğu arttıracaktır.

Kendi sınırlarını belirleyebilen ve kendi ihtiyaçları için yapılması gereken davranışları kazanabilen, bunları uygulayabilen bir çocuk büyüdükçe kendine güvenen, sosyal/akran ilişkileri kuvvetli bir birey olacaktır. Bu nedenle özellikle okul öncesi dönemlerde bu davranışların kazandırılması oldukça önem arz etmektedir.

* II. Tip ceza: Organizma için olumlu olan bir durumun (uyaranın) ortamdan kaldırılmasıdır. İstediği bir şeyin verilmemesidir. Örnek: Yemeğini yemediği için çocuğu bisküvi yemesini engellemek.

Tuncay TÜRKMEN / PSİKOLOJİK DANIŞMAN



Yazarın Tüm Yazıları
BİR HAFTA BİTTİ BİLE… 28 Eylül 2017, Perşembe
2017 TEOG NAKİL SÜRECİ 15 Ağustos 2017, Salı
BİZ ESKİDEN BÖYLE MİYDİK? 6 Temmuz 2017, Perşembe
DEĞİŞİM SİZİN İÇİN Mİ, KARŞI İÇİN Mİ? 1 Haziran 2017, Perşembe
ÇOCUĞUNUZ TV’DE NELERE ŞAHİT OLUYOR? 18 Mayıs 2017, Perşembe
3-6 YAŞ ÇOCUĞU; EBEVEYNLERİN İLETİŞİM KURMASI 11 Mayıs 2017, Perşembe
MUTLULUK 4 Mayıs 2017, Perşembe
EVLİLİK VE GERÇEKÇİ OLMAYAN BEKLENTİLER 13 Nisan 2017, Perşembe
DERS ÇALIŞMA VE MOTİVASYON 7 Nisan 2017, Cuma
HANGİ GRUPTASINIZ? 27 Mart 2017, Pazartesi
SINAV KAYGISI 9 Mart 2017, Perşembe
DİSLEKSİ NEDİR? 4 Mart 2017, Cumartesi
YAŞA GÖRE OYUNCAK 18 Şubat 2017, Cumartesi
ÇOCUKLAR VE ANNE – BABA TUTUMLARI 11 Şubat 2017, Cumartesi
2017 ÜNİVERSİTE SINAVI DEĞİŞİKLİKLERİ 13 Ocak 2017, Cuma
STRES VE AİLE 6 Ocak 2017, Cuma
YENİ BİR YIL, YENİ UMUTLAR 30 Aralık 2016, Cuma
ÖĞRENİLMİŞ ÇARESİZLİK 22 Aralık 2016, Perşembe
ÇOCUK VE DİSİPLİN 9 Aralık 2016, Cuma
PSİKOLOJİK SORUNLARDA İLAÇ KULLANIMI 1 Aralık 2016, Perşembe
BOŞANMA VE ÇOCUK 17 Kasım 2016, Perşembe
"HAYIR" DEMEK İSTİYORUM 11 Kasım 2016, Cuma
İNATÇILIK 3 Kasım 2016, Perşembe
OYUN TERAPİSİ 20 Ekim 2016, Perşembe
KARDEŞ KISKANÇLIĞI 6 Ekim 2016, Perşembe
KADINLARDA DEPRESYON 29 Eylül 2016, Perşembe
EĞİTİMDE BAŞARI 22 Eylül 2016, Perşembe
OKUL OLGUNLUĞU NEDİR? 2 Eylül 2016, Cuma
BEBEK UYKU EĞİTİMİ 22 Ağustos 2016, Pazartesi
BAKIŞ AÇIMIZ 11 Ağustos 2016, Perşembe
ÜNİVERSİTE TERCİHİ – 1 28 Temmuz 2016, Perşembe
ÜNİVERSİTE TERCİHİ 23 Temmuz 2016, Cumartesi
ÜNİVERSİTE TERCİH YÖNTEMİ 15 Temmuz 2016, Cuma
TEOG TERCİHİ 8 Temmuz 2016, Cuma
RAMAZAN BAYRAMI 30 Haziran 2016, Perşembe
KARNE VE TATİL 23 Haziran 2016, Perşembe
ÇOCUĞUN GELİŞİM DÜZEYİNİ TESPİT ETME 16 Haziran 2016, Perşembe
GELİŞİM 9 Haziran 2016, Perşembe
TUVALET EĞİTİMİ SEZONU BAŞLASIN 2 Haziran 2016, Perşembe
SAYGI 27 Mayıs 2016, Cuma
BABA SEVGİSİ 19 Mayıs 2016, Perşembe
ANNE, PARKA GİDELİM 5 Mayıs 2016, Perşembe
ERGENİM, MERKEZ BENİM 29 Nisan 2016, Cuma
ÇOCUKLARDA VE ERGENLERDE BİLGİSAYAR VE İNTERNET BAĞIMLILIĞI 21 Nisan 2016, Perşembe