16 Kasım 2026, Pazartesi

‘Dünyadan artakalanı şiire dönüştürüyorum’

16 Kasım 2026, Pazartesi Paylaş Gönderiyi Yayınla
‘Dünyadan artakalanı şiire dönüştürüyorum’

Hayatın en derin izleri bazen bir çocukluk hatırasında, bazen yarım kalmış bir cümlede saklı. Tütünler ve Dualar’da o izlerin peşine düşen geçmişin yükünü, kadınların sessiz çığlığını ve insanın kırıldığı yerden yeniden ayağa kalkma inadını şiire dönüştüren Seda Şaffak’la şiirin, hafızanın ve insanın içindeki hiç dinmeyen çocukluğun izini sürdük.

Şiirle kurduğunuz ilişkinin başlangıcına dönmek istiyorum. Yazmak sizin için dünyayı anlamlandırma çabası mıydı, kendinizi ifade edemediğiniz yerde bulduğunuz bir dil mi, yoksa başından beri vazgeçemediğiniz bir ihtiyaç mı? 

Dünyayı anlamlandıramayız bence, o öyle karışık, bazen çok güzel bazen de çok can yakıcı bir şey. Belki bir süreliğine anladığımızı sanabiliriz, sonra dünya o işlerin öyle olmadığını anlatır yine bize. Bende dünya işleri bu vakte kadar hep böyle ilerledi, zaten anlam dediğimiz şey de zamanla değişen bir şey. Ama ben çok kafa yorarım anlayacağım diye, şiir de o yorgunluklardan artakalan, içimde ağır duran şeylerdir belki de. Vazgeçemeyeceğimiz canımız bile kalmayabiliyor bazen, o yüzden şiir benim için vazgeçilmez diyemem ama vazgeçmek istemem tabii ki. İstemeye istemeye de vazgeçirebiliyor hayat, şiir de hayata dahil, bir gün kendisi giderse dur demem, geldiği sürece hoş karşılamaya çalışacağımdan eminim ama. 

İlk şiir kitabınızın adını Tütünler ve Dualar. Kitabınızda çocukluk, aile, yoksunluk, kadınlık ve aidiyet gibi temalar birbirine dokunuyor. Bu temalar arasında sizin için en ağır yükü taşıyan hangisi? Yoksa bütün bu duygular aynı hikâyenin farklı yüzleri mi? 

Bütün hikâyemiz genelde çocuklukta başlar. Bunu söyler dururuz çoğumuz başladığımızdan beri, yeri yadırganmış, rolü değiştirilmiş bütün çocukların çekeceği dünya sancısıdır dedikleriniz. Aynı hikâyenin farklı yüzleri diyebilirim dediğiniz gibi. Anneannem “bir insanın yüzüne önce sabah güneşi vuracak” derdi, şimdi anlıyorum. Bilmem anlatabildim mi?

Kitapta geçmiş, yalnızca hatırlanan bir zaman değil, bugünün ruhuna da müdahale eden bir varlık gibi karşımıza çıkıyor. İnsan geçmişinden uzaklaşarak mı özgürleşir, yoksa onunla yüzleşerek mi kendisini tamamlar? 

Geçmişinden uzaklaşabilene helal olsun eğer varsa öyle bir şey. Ben geçmişin uzaklaşılması gereken bir şey olduğunu da hiç sanmıyorum ayrıca. Acısı ve tatlısıyla o yaşananlar bizim. Mesele bunları hayatımızda, mevcudiyetimizde nasıl taşıdığımızdır. Yaşadığımız kötü günleri yok sayarsak sebebini bilmediğimiz, bilsek de dile getiremeyeceğimiz sancılar çekeriz ve bir şeyin hafiflemesi için yapılacak en güzel müdahale ona bir isim vermektir bence. Güzel günlerini de yok saymaya kalksak pek bir şey kalmayacak sanki elimizde. Çünkü yaş alıyoruz ve gittikçe çocukluğumuzu, gençliğimizi özlemeye başlıyoruz, o yüzden hep hatırlamalı! Ben hâlâ çocukluğumdan, ilkgençliğimden güzel günleri hatırladıkça samimi bir tebessümü yüzüme yerleştirebiliyorum. Aslında ne yüzleşerek ne de uzaklaşarak özgürleşemeyiz. Zaten özgürlük nedir ki? Bulabilmiş mi herhangi bir insan kendisi için bu sorunun yanıtını. Bugün beni özgür kılan şey yarın ayağıma dolanabilir. Yani aslında ne dünün ne de geleceğin hakkında bir cevabımız yok, bugün ne yaşıyorsak o, yarın döner ona  ya sevinir ya üzülürüz. Dilerim hatırladıkça tebessüm açtırsın yüzümüzde bundan sonraki geçmişimiz ve geleceğimiz. İnsan da ancak ölünce tamamlanır. Ne kadar tamam, ben tamamım artık desek de yaşamın hep başka planları oluyor, Bence hepimiz şahidiz buna.

Kitabınız üzerine yapılan değerlendirmelerde Karadeniz'in yağmurları, kararan gökyüzü ve dalgalı atmosferi özellikle vurgulanıyor. Coğrafya, insanın karakterine ve şiirinin sesine ne ölçüde nüfuz eder? Sizin şiirinizin bir coğrafyası olduğunu düşünüyor musunuz? 

Buna önceleri inanmazdım ama artık yaşadığımız yere, köklerimize benzediğimizi ben de kabul ediyorum. Beni buna inadım ikna etti, onunla da yeni yeni bu kadar kaynaşıyoruz, sevdim ama bu durumu doğrusu. Başkaları adına genel bir yanıt vermek istemem, bende nüfuz ettiğini rahatlıkla söyleyebilirim. Çünkü çok seviyorum! Ruhumu da köklerim Karadeniz’in havasına suyuna benzetirim. Haliyle şiirime de etki etmiştir bu durum çünkü ruhsuz tek bir harf yazmadım. 

Şiar ve Aşkar gibi saygın edebiyat dergilerinde okurla buluşan bir şairsiniz. Dijital dünyanın ve hız çağının baskın olduğu bir dönemde, dergi sayfalarında pişmek ve oradan bir kitap kurmak sizin şiir yolculuğunuzda neye karşılık geliyor? 

Bunun tadı benim için hâlâ ilk halinde. Bir dergiye şiir gönderip o derginin çıkmasını dört gözle bekliyorum, sevdiğim şeylerin heyecanını hep beslemeye çalışırım. Pişmek dediğimiz olay da yazdığımız sürece devam edecek bir şeydir ve inşallah pişiyoruzdur. Dijital dünyaya da çok sıcak bakamıyorum hâlâ konu yazı olunca. Bir dergiyi elime alıp şiirimi orada görmekle e-dergide görmek arasında kocaman bir fark seziyorum. Ben son derecede manuel bir insanım hâlâ! Dönüp baktığımda nereden nereye geldiğimi ve daha da gideceğimi çok daha iyi görebiliyorum dergiler sayesinde. 

Dünyanın acımasızlığına, hoyratlığına ve kısıtlarına rağmen mısralarınızda hep korumaya çalıştığınız, adeta incelikle örülmüş bir nezaket ve letafet ahenki var. "Sen bir kuşsun fikrinden uçmak çalınmış" dizesinde olduğu gibi, modern insanın elinden alınan özgürlük ve heves hissini bu nazik tonla dengelemek bilinçli bir tercih miydi? 

Dediğiniz gibi “korumaya çalışıyorum” diyebilirim ama bunu hayatta ne kadar başarabiliyorum bilmiyorum. Hayat şiirde durduğu gibi yaşanmıyor çoğu zaman. Acımasızlığı ve hoyratlığı beni de ne kadar korumak istesem de oyuna dahil etmiştir maalesef. Kendimi bıraksam (ki bıraktığım da olmuştur) ben de hayat kadar acımasız ve hoyratımdır. Buradan süslü, içli kelimelerle istesem üzerini çok güzel örtebilirim ama istemiyorum. Her zaman verecek daha güçlü karşılığım olmuştur iyiye ve kötüye. Dengede kalabilmeyi istiyorum. Henüz başarabilmiş saymıyorum kendimi, uğraşıyorum. Bütün bu incelikleri çoğu zaman karşımızdaki muhataplardan bekleriz ama biz ne kadarı olabildik düşünmeyiz. Yeni yeni bunları düşünmeye çalışıyorum. Sanırım benimki başımda kasırgalar eserken hayata karşı “acımadı ki” diye kuyruğu dik tutmak çabası. Bu bana kendimle alakalı daha samimi geliyor. Ve evet burada bir çelişki de var, çünkü çok acıyor. 

"Bana bir günahmışım gibi tövbe ettiler / Bu günah onlara yetsin" dizeniz, toplumsal kabullere ve haksızlıklara karşı sessiz ama keskin bir başkaldırıyı barındırıyor. Şairin toplumsal vicdanla ve önyargılarla olan kavgasında şiir tek başına bir kalkan olabilir mi? 

Şiir buna inanlar için tabii ki tek başına hem de çok güçlü bir kalkan olabilir. Ve bu konuda tarafımız çok da kalabalık değil ama inanınca güçlü oluyoruz. Toplumun genel geçer kabulleriyle de aram hiç ama hiç iyi değil! Benim elimde şiir var, kendimi ne kadar savunabilirsem o kadar savunacağım bununla. 

Şiirlerinizde kadınlık deneyimi yalnızca bireysel bir mesele olarak değil, başka kadınların hayatlarıyla kesişen ortak bir hafıza olarak da okunabiliyor. Kendi hikâyenizi anlatırken başka kadınların sesini de taşıdığınızın farkında mısınız? 

Kadınlık buralarda zaten hiçbir zaman bireysel bir şey olmamıştır maalesef. Özellikle de benim hayatımın hemen hemen bütün kadınlarını ezip geçmeye çalışmıştır bu çarpık ve çirkin usüller. Savurmuştur ama şükür ki tam olarak yere serememiştir! Haliyle içimdeki bütün kadınların sesiyle de konuşacağımdır. Buna belki de hakkım yoktur ama o sesler içimde susmuyor. 

Seda Şaffak kendini en iyi hangi üç kelimeyle anlatabilir? Özellikle hangi kelimeden uzak durmaya çalışır? 

Bu hayatın belli dönemlerine göre değişen, dönüşen durumdur ama şu sıralar inat, azim, ve heves, tazelenmesi gereken bir heves diyebilirim. Nefret kelimesinden ve hissinden son sürat kaçmaya çalışıyorum ara sıra yakalansam da. 

Tütünler ve Dualar ile açılan bu ilk kapının ardından, gelecekteki edebi rotanızda yine şiirle mi devam edeceksiniz, yoksa okuru öykü veya farklı türlerdeki metinlerle de karşılama niyetiniz var mı? 

Yazmayı çok istediğim, ara sıra biraz üzerinde çalıştığım 90’lar, 2000’ler pop müziğinin hayatımdaki izlerini anlatan bir deneme düşünüyorum. Çünkü yetişirken, büyürken, aşık olurken, sevinir ve üzülürken hep benimle, hep içimdeydi bunlar. Birlikte büyüdük ve bana çok büyülü geliyor bu.

Klasikleşen bir sorum var, onu size de sormak istiyorum. Elinizde sihirli bir değnek olsaydı dünyada ya da hayatınızda neyi değiştirmek isterdiniz?

Hem dünyanın hem de hayatımın bütün üzgün çocuklarını mutlu etmek isterdim. Büyüdüğü evler mutlu olsun, babaları annelerini ve onları sevsin, huzurlu sofraları olsun, çok isterdim. Bence bu bütün ağrılarını dindirirdi çünkü bütün o ağrıları buralardan başlıyor dünyanın. “İnsanın anavatanı çocukluğudur” diyor Ahmet Uluçay, anası ağlamış bir vatanın haliyle çocukları da gülemiyor. 

(SERKAN SELİNGİL)