Gemi Geri Dönüşüm sektörü öncelerde önemsenmeyen ve gözden ırak genellikle geri kalmış ülkelerin yaptığı bir sektör iken, küresel ısınma ve işsizliğin arttığı, doğal kaynakların azaldığı günümüzde, bütün ülkelerin dikkatle izlediği bir faaliyet alanı olmuştur. Halen dünyada 5’i Avrupa birliği ülkesi 16 ülkede gemi geri dönüşüm faaliyetleri yapılmaktadır.
Ülkemizde tek gemi söküm bölgesi olan Aliağa’da Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından lisanslandırılmış, Tersaneler ve Kıyı Yapıları Genel Müdürlüğünden Gemi Söküm Yetki Belgesi almış, 21 Gemi geri dönüşüm Firması mevcuttur.
Gemi Geri Dönüşüm sanayinin ülke ekonomisine sağladığı faydaları hammadde, katma değer ve istihdam olarak 3 ana başlık altında toplamamız mümkündür.
Gemi söküm sanayinin ülke ekonomisine katkısı, özetle, gemi sökümünde çalışan personel ve işçilerin istihdamı ile, demir hurda için yurt dışına ödenen dövizden tasarruf ve kabaca ton başına 50 USD söküm maliyet bedelinin ülke sınırları içinde kalması demektir. Bu suretle 50 milyon USD’lık bir döviz kazancı sağlanmaktadır. Ayrıca söküm yapan firmalarımızın işlerini yaptırdıkları yüklenici, taşeron, nakliyeci ve diğer hizmetleri yapanlar da nazara alındığında, en az 3000-3500 kişilik direkt bir istihdam yaratıldığı görülmektedir.
Katma Değer Katkısı
Gemi sökümü ilk bakışta ithalata dayalı bir sanayi olarak düşünülmesine rağmen yurt içinde üretim yapan demir-çelik fabrikaları kendileri için gerekli hammaddeyi doğrudan ithal yoluyla temin etmeyip, gemi sökümcülerinden temin etmeleri demir-çelik fabrikalarının maliyetlerine yansıyarak rekabet açısından önemli bir avantaj sağlayacaktır. Şöyle ki: demir çelik fabrikalarının yurt dışından ithal yoluyla sağlayacakları hurdayı 2 birim fiyat olarak kabul edersek, gemi sökümcüler aynı hurdayı 1 birim fiyatla ithal edip, kendi katkılarının eklenmesiyle demir-çelik fabrikalarında 1.5 birim fiyatına satabileceklerdir. Aradaki 0.5 birim katma değer, ülke ekonomisine 1 birim kazanç sağlayacaktır.
İstihdam Katkısı
Gemi söküm sanayinde tam kapasite ile çalıştığında (900.000 LDT ) 26 parselde yaklaşık 1500 personel çalışmaktadır. Firmaların işlerini yaptırdıkları yüklenici, taşeron, nakliyeciler ve diğer yardımcı hizmetler ve yan sanayide çalışan personelle istihdam yaklaşık 8500 kişiyi bulmaktadır.
Gemi söküm sanayi, yarattığı bu faydaların yanı sıra Aliağa ve çevresinde nakliyeciliğin gelişmesine de katkıda bulunmuştur.
Hurda gemilerden çıkarılan sarı ve kızıl alüminyum, dökümhanelerde Türk otomotiv sanayinin kullandığı çeşitli malzemeleri üreterek, yakın bir zamana kadar yurt dışından ithal edilen malzemelerin yurt içinde imal edilmesini sağlamaktadır.
Balıkesir’de gemi söküm sektörüne bağlı olarak kurulan haddehanelerde kare, lama ve silme üretiminde gemi sacı kullanılmakta ve haddehanelerde 300 civarında işçi istihdamı sağlanmaktadır. Denizli’de ise yurt dışına ihraç yapan, hurda gemi saçı kullanan haddehaneler mevcut olup, 400 civarında işçi çalıştırılmaktadır. Günlük kapasite de 50 ila 1000 ton arasındadır.
Yukarıdaki açıklamalar ışığında, doğrudan veya dolaylı olarak zincirleme alanlarında hizmet veren gemi söküm tesisleri işsizliğe çözüm oluşturdukları gibi haddehaneler, dökümhaneler ve nakliyecilere de iş imkânı yaratmaktadır. İş kapasitesinin artması pek tabii ki Devlet’e büyük ölçüde vergi ve SSK pirimleri ödenmesine neden olmaktadır.
Sorunlar ve diğer konular
TOKİ Mülkiyetinde bulunan Gemi söküm bölgesine ait kıyı kenar çizgisini de kapsayan taslak hâlihazır haritalar İlgili kurumlarca onaylanmıştır. Faaliyetlerin çevre ve işçi sağlığına uyumlu olarak yapılması İçin gerekli olan alt /üst yapı yatırımları için bölgenin imar sorununun öncelikle çözümü gerekmektedir. Bayındırlık Bakanlığı nezdinde TOKİ tarafından yapılan imar planı revize çalışmaları devam etmektedir.
Revize imar planı çalışmalarına uyumlu olarak firmaların yerleşim planları yapılmış, planlar Tersaneler ve Kıyı Yapıları Genel Müdürlüğü tarafından yerinde görülerek onaylanmıştır.
2013 Yılı saç ve hurda satış bedeli yaklaşık 450 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir.
Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı tarafından Hong Kong sözleşmesi ve AB Yönetmeliği dikkate alınarak 2004 yılında yayımlanan ‘’Gemi Söküm Yönetmeliği’’ revize çalışmaları tamamlanmış, taslak yönetmelik hazırlanmış ilgili kurumların görüşlerine sunulmuştur.
Ekonomi bakanlığınca başlatılan Gıtes (Girdi Tedarik Stratejileri Eylem planı) ülkeye hurda gemi girişinin artırılması çalışmalarına iştirak edilmiş, sektör sorunları ve çözüm önerileri ile ilgili raporlar sunulmuştur. Çalışmalara 2014 yılında diğer ilgili Bakanlıkların katılımı ile devam edilecektir.
5312 sayılı kanun kapsamında 2009 yılında hazırlanan ‘’Gemi söküm Bölgesi Acil Müdahale Planı 2013 yılı içerisinde derneğimizce revize edilerek nihai çalışma için ARMADA firmasına gönderilmiş, firmaca, onay için Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’na sunulmuştur.
UDHB Tersaneler ve Kıyı Yapıları Genel Müdürlüğü Başkanlığınca Başlatılan, Gemi Geri Dönüşüm çalışanları mesleki yeterlilik belirleme çalışmalarına iştirak edildi. Gemi geri dönüşüm sektörü için MYK tarafından ‘’Gemi geri dönüşüm operasyon sorumlusu’’ ve ‘’gemi geri dönüşüm işçisi’’ başlıkları altında iki meslek gurubu belirlendi. Meslek yeterlilik standartları taslağı hazırlandı. İlgili makamlara sunuldu.
Türk Gemi Geri Dönüşüm Sanayi Avrupa ve Asya ülkeleri arasında çevre ve iş sağlığı açısından umut vaat eden sektörler arasındaki yerini almıştır. 2014 yılında da gemi geri dönüşüm kapasitesinin tam kapasite ile devam etmesi beklenmektedir.
