İzmir halk Sağlığı Müdürlüğü'nün "Ulusal Radon Kontrol Programı"nın geliştirilmesi çalışmaları doğrultusunda Aliağa İlçe Sağlık Müdürlüğü ekipleriyle koordineli yürüttüğü proje kapsamında Aliağa'da tespit edilen 40 haneye radon dedektörü yerleştirilerek 2 ay boyunca radon gazı ölçümü yapılacak.
RADON NEDİR?
Radon insan aktivitelerinin bir sonucu olarak değil, doğal süreçlerle ortaya çıkan, doğada toprak, hava ve suda bulunabilen ve insana zarar veren radyoaktif bir gazdır. Yerkürenin varlığından beri var olan radyoaktif elementlerden uranyumun bozunması ile oluşur. Tatsız, kokusuz, renksiz bir gaz olup varlığı ancak ölçümlerle gösterilebilmektedir.
RADON NEDEN ÖNEMLİDİR?
Alfa partikül yayınlayan radon pek çok toplumda sigaradan sonra en önemli akciğer kanseri etkenidir. Sigara içmeyenlerde akciğer kanserlerinden sorumlu en önemli etkendir. Radona atfedilen akciğer kanserleri tüm akciğer kanserlerinin %3-14’ü arasında değişmektedir. Radon evlerde birikebilmekte ve çok düşük düzeylerde bile akciğer kanserine neden olabilmektedir.
RADON NASIL KANSERE EDEN OLUR?
Radon’un doğrudan kendisi değil, bozunma ürünü olan alfa partikülleri taşıdıkları enerji ile hücre içerisindeki DNA sarmalında kopmalara ve mutasyona neden olarak kansere neden olur.
RADON EVLERE NASIL ULAŞIR?
İnsan hayatının önemli bir bölümü evde geçmektedir. Evlerde bulunan fiziksel zararlı etkenler arasında asbest lifleri, sigara dumanı vb. etkenler yanı sıra radon bulunmaktadır. Aynı ortamda bulunan evlerde bile farklı değerler olması mümkündür. Evlerde radon konsantrasyonu zamana bağlı olarak değişim göstermektedir. Evlerde radon seviyesi gün boyunca değiştiği gibi mevsimlere bağlı olarak da değişim göstermektedir.
Radon evlere, temelde yer alan kayalardan ve topraktan çıkarak zemin çatlakları, asma kat boşlukları, tesisat boşlukları ve duvar arası boşluklarından girmektedir. Ayrıca yapı malzemeleri, mutfakta veya ısınma amaçlı kullanılan doğal gaz ve içme sularında bulunan radon da bina içi konsantrasyonu artırmaktadır. Binalardaki radon kaynağının büyük kısmı (%90), binanın temelindeki toprak ve kayalardır.
EVLERDE RADON DÜZEYİ NE OLMALIDIR?
Çok düşük dozlarda dahi kansere neden olabilmesi nedeniyle güvenli olarak değerlendirilebilen bir radon düzeyi bulunmamaktadır. Radonun asıl kaynağının uranyum olması nedeniyle radon konsantrasyonu yerkabuğu üzerinde bölgeden bölgeye değişiklikler göstermektedir. Bu nedenle evler için radon konsantrasyonunda izin verilen limit değerler de ülkeler arasında değişiklikler göstermektedir. İngiltere’de bu değer 200 Bq/m
3, Avrupa ülkelerinde 400 Bq/m
3, Kanada’da ise 800 Bq/m
3 olarak kabul edilmiştir. Uluslararası Atom Enerji Ajansı Temel Güvenlik Standartları (IAEA-BSS) çerçevesinde, evlerde radon için tavsiye edilen düzeyler 200-600 Bq/m
3 olarak belirlenmiştir. DSÖ’ye göre ev içi radon seviyeleri de 200-400 Bekuerel/m
3 arasında normal kabul edilir. Türkiye Atom Enerjisi Kurumu Radyasyon Güvenliği Yönetmeliği’nde evler için normal değer 400 Bq/m
3 ‘tür.
RADON NASIL ÖLÇÜLÜR?
Radon ölçümünün birçok farklı yöntemi vardır. Bunların hemen tümü alfa partiküllerinin ölçümü esasına dayanmaktadır. Bu araçlarla değişik bozunum aşamalarında ortaya çıkan alfa partiküllerinin miktarı ölçülür. Ölçüm araçları evlerde özellikli oturma ve yatak odası olmak üzere kişilerin uzun süreli olarak zaman geçirdikleri yerlere ya da atölye ve bürolar gibi işyerlerine konmaktadır.
