Mustafa Kemal Atatürk’ün Aliağa’ya gelişinin 76’ıncı yılı kutlandı

Ozan YEŞİLTEPE
Mustafa Kemal Atatürk'ün 13 Nisan 1934 tarihinde  Aliağa'yı ziyaretinin 76'ıncı yılı dün düzenlenen etkinlikle kutlandı.
Atatürkçü Düşünce Derneği Aliağa Şubesi'nin öncülüğünde ilk kez , Atatürk İlköğretim Okulu arka kapısı Fevzipaşa Caddesi üzerinde düzenlenen etkinliğe,  çok sayıda Aliağalı, Belediye Meclis Üyeleri, Emekli Öğretmen ve Aliağa Cumhuriyet Dönemi isimli kitabın yazarı Cevat Yıldırım,  Atatürk'ün ziyaretine tanıklık eden kişiler, öğretmen ve öğrenciler  katıldı.     

Etkinlikte o günün tanıklarından, belge ve  arşivlerinden topladıkları bilgiyi aktaran Selim Erkmen,   15 NİSAN 1934 Tarihli Yeni Asır Gazetesi, Atatürk ve Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Kronolojisi 1918-1938 Prof. Dr. Utkan KOCATÜRK, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Türk Tarih Kurumu Yayınları XVI Sayfa 561, Aliağa Cumhuriyet Dönemi Kitabı Cevat YILDIRIM, Aliağa Ticaret Odası Yayınları 2009 sayfa 91, Münir GARİP' in 27 Kasım 2000 tarihinde anlattıkları, Mehmet EROĞLU' nun anlatımı, Feride ÖZSOY(UÇAN) anlatımı, 15 Nisan 1934 Tarihli Anadolu gazetesi, 14 Nisan 1934 Tarihli Cumhuriyet Gazetesi kaynaklarından bulunan  Mustafa Kemalin 13 NİSAN 1934 sabahı İzmir'den hareketle Menemen-Aliağa-Bergama-Dikili ve Ayvalık ziyaretleri hakkında edinilen bilgileri aktardı.
Selim Erkmen '' 13 Nisan 1934 sabahı saat 8.00 de İzmir'den hareket eden Mustafa Kemal ve beraberindekiler İzmir Valisi Kazım Paşa ile Belediye Reisi Doktor Behçet Salih ve Balıkesir Meb'usu Hacım Beyler tarafından uğurlanmışlardı.
O zamanlar Kamyonlar Menemen Gediz Nehrinden sal ile geçiyorlardı. Mustafa Kemal aracıyla Menemen'den geçerken zorluk yaşadı. Sal ile Gediz Nehrini karşıdan karşıya geçen Mustafa Kemal derhal Gediz nehri üzerine bir köprü yapılması talimatını verdi.
Reisicumhur Menemen'de ve Bergama'da olduğu kadar güzergâhta köyler halkı tarafından da sevinçle karşılanmıştır. Aliağa o yıllarda Aliağa Çiftliği adında 1935 yılı nüfus kayıtlarına göre 1435 nüfuslu bir köydür.
Mustafa Kemal'i Aliağa girişinde bugün eski garaj diye bilinen yerde Aliağa Halkı büyük bir coşku ile karşılar. Burada Aliağalılarla sohbet eden Mustafa Kemal daha sonra beraberindekilerle birlikte şimdiki Atatürk İlköğretim Okulu'nu Fevzipaşa Caddesi yönündeki –o zamanki Bergama şosesi- kapıda Öğretmen Naciye Hanım ve öğrenciler tarafından karşılanır. Burada öğretmen ve öğrenciler ile uzun uzun konuşur. Karşılamada bulunan öğrencilerden bazıları Sami TUNCA, Münir GARİP, Mehmet EROĞLU, Muzaffer ÖRNEK, Safter EFGANLIOĞLU,  Feride ÖZSOY(UÇAN), Nazmiye DOLBUN' dur. Daha sonra iskeleye doğru hareket ederler. Burada Lazın Gazino (şimdiki Can Restoran) ile Kaptan Restoran arasında durur. Burada 5-6 kadın ile o anda orada bulunan 6-7 balıkçı ve Münir GARİP te vardır. Buradaki konuşmaları kuru manuple (telgraf) ile Ankara'ya bildirir.  O dönemde Aliağa'da Posta Müdürü Mustafa Efendi (ACAR), postacı ise Sami TUNCA'nın babası Arif Efendi (TUNCA)dır. Burada kısaca kendisini dinleyenlere Cumhuriyet devrimlerini ve daha yapılması gerekenleri anlatır Mustafa KEMAL.
İskele'den hareketle Bergama'ya doğru yola çıkarlar. Bergama'dan Dikili'ye geçerler. Saat 14.45'te Dikili'ye varmışlardır. Saat 18.00'de Ayvalık'a varırlar.''dedi.
Selim Erkmen'den sonra söz alan Aliağa Cumhuriyet Dönemi Kitabının yazarı Cevat Yıldırım o döneme ait hafızalarında kalanları ve kaynaklardan edindikleri bilgileri aktardı.
Cevat Yıldırım ''Atatürk tahmini saat 10:00 sıralarında buradan geçiyor diye tahmin ediyoruz çünkü 13 Nisan günü saat 11:00 de Bergama'ya varmıştır. O yüzden Aliağa dan saat 10:00 sularında geçtiğini tahmin ediyoruz. Atatürk Aliağa'yı ziyaretinde, benim Aliağalılardan öğrendiğim kadarıyla yanında bulunanlar;  , Fahrettin Altay ve Fevzi Paşa var deniliyor fakat  Fevzi Paşa başka bir araçla geldiğini öğreniyoruz. Fevzi Paşanın yerine ordu müfettişi İzzettin Çalışlar bulunuyor. Atatürk'ün İzzettin Çalışlarla beraber gelmesinin nedeni ise İtalya Lideri Mussolini'nin şımarıklığına karşı Orduyu teftiş etmek, ders vermek ve aynı zamanda Devrimlerin Halk'a ne kadar mal olduğunu görmek içindir. Halk kendilerini büyük bir coşku ile karşılamıştır. Günün birinde 13 Nisan Atatürk'ün Aliağa'yı ziyaret edişinin İlçede bulunan tüm yetkililerce ve halkla beraber kutlanmasını arzu ediyorum.''dedi.
Atatürk'ün Aliağa'ya yapmış olduğu ziyareti dün gibi hatırladığını belirten Zeki Dönmez duygulu anlar yaşayarak şunları kaydetti:  '' Okul talebeleri o zaman Bergama şosesi(taş yol) olan şu an ki Fevzi Paşa Caddesine sıralandılar bende içlerindeydim. Mustafa Kemal ve yanındakiler buradan geçit yaptılar ve buradaki öğrencilerle sohbet ettiler. Fevzi Çakmak'ın Elinde tuttuğu bastonunu çok net hatırlıyorum.''dedi.
10 kasım 1938'de Mustafa Kemal'in Ölüm haberini aldıklarını zaman yaşadıklarını da anlatan Zeki Dönmez Göz yaşlarına hakim olamadı. Şu an bulunduğumuz yer o zaman çamlık idi, burada ağlaşan insanları gördük ve ne olduğunu sorduğumuzda ise bize Mustafa Kemal'in öldüğünü söylediler bizim için çok acı bir gündü tüm halk o gün orada Atasına Ağladı'' dedi.