14 Kasım 2018, Çarşamba

TÜRKİYE’DE DEĞİŞİM CUMHURİYETLE BAŞLADI

1 Kasım 2018, Perşembe

     


Cevat YILDIRIM

            İnsan sürekli değişimi, gelişimi ister. Ağaç tomurcuklanmak, çocuk büyümek, ülkeler yükselmek, kişiler zenginleşmek ister. Bir gün önce kasabanın olgun kişileri ile bugün “Cumhuriyetin getirdiği” yenilikleri konuşmaya karar vermiştik. Anlaştığımız saatte kahvehanede buluştuk. Dünkü ekip yerini almıştı. Fazladan üç- dört kişi daha sohbet toplantısına katıldı. Selamlaştıktan sonra Salim Amca toplantının lideri olarak söze şöyle girdi. – Komşular dün kavilleştiğimiz gibi İzmirli öğretmen bize Cumhuriyetin kazanımlarını anlatacak. Lütfen sessizce dinleyelim. Sorular varsa söz bitiminde sorun. Benim yüzüme haydi başla dercesine baktı. Ben de herkesi süzdükten sonra: 

       -Mustafa Kemal Orta Karadeniz’de asayişi düzeltmek için İstanbul’dan padişahın bilgisi içinde genelkurmay başkanlığı tarafından 1919 Mayısında görevlendirildi. Durum yabancıların dediği gibi değildi. Bu illerin kırsal kesiminde Türk köylüsüne Hıristiyanlarca baskı uygulanıyordu. Bazı Türk köyleri Rum ve Ermeni eşkıyası tarafından yakılıyordu. (Daha sonra Erzurum ve Sivas kongrelerini onların anlayacağı şekilde anlattım. Erzurum toplantısından önce Kemal Paşa’nın ordudan istifa ettiğini ve sekiz- dokuz Temmuz 1919 gecesi yanında bulunan Mazhar Müfit’e ülkede yapacağı değişimleri not ettirdi) dedim. Bunlardan en önemlisi “Cumhuriyeti ilân edileceğini” yazdırması oldu. Bunu savaş bitinceye kadar herkesten gizledi. Zamanı ve yeri gelince daha önce düşündüklerini sıra ile gerçekleştirdi. Bu değişimleri yapabilmek için çok ileri görüşlülük, cesaret, kültür ve güven gerekti. Kemal Paşa’da hepsi fazlasıyla vardı. Erzurum Kongresi; Atatürk’ün milletin sinesine sığındığı günden on iki gün sonra aynı vilayette açıldı. Arkasından Sivas kongresinde bağımsızlık meşalesi tutuşturuldu. İnönü, Sakarya savaşları kazanıldı. Büyük Taarruzla düşman ve yardakçıları topraklarımızdan dışarı atıldı. Şimdi çağın uygarlığına erişebilmek gerekti.

            En büyük değişim Cumhuriyetin ilanıydı. Savaş sırasında arkasında olan komutanlar Cumhuriyet konusu gelince onu yalnız bıraktı. Fakat kendisine inananlarla birlikte büyük değişimlere girişti. Bunlara “devrim” denir.  Hepsi önemliydi elbet. Fakat millet hayatındaki önemli değişimler, medeni kanunun kabulü, yazının değişimi, dil ve tarih birliği bilinci bu yoldaki çabalar uygar ulus olmak için önemli adımlardı. Her türlü yeniliğe karşı çıkanların başında cahil dinciler geliyordu.  Kemal Paşa 8 Şubat 1923 tarihinde Balıkesir Zağanos Paşa Camiinde halka hitap ederek şöyle seslendi. “İslam dini mükemmel bir dindir. Çünkü dinimiz; akla mantığa ve gerçeklere tamamen uymakta ve uygun gelmektedir. Eğer akla, mantığa ve gerçeklere uymamış olsa idi bununla diğer ilahi tabiat kanunları arasında birbirine zıtlık olması gerekirdi. Çünkü bütün tabiat kanunlarını yapan Cenabı-ı haktır” diyen Atatürk dini siyasete alet edenler tarafından olumsuz şekilde anlatıldı. Atatürk din ile siyaseti karıştırmamayı istiyordu. Saltanatı savunanlar halifenin şemsiyesine sığınmıştı. 3 Mart 1924’de halifelik kaldırıldı. Saat ve ölçüler batı standardına getirildi. Giyim kuşamda Avrupa örnek alındı. 1934 yılında kadınlara milletvekili seçme ve seçilme hakkı TBMM. De kabul edildi. 1933’den itibaren de muhtar olabiliyorlardı.  İşte önemli değişimlerden bazıları bunlardır. Basma, şeker, demir-çelik fabrikaları açıldı.

            Devam edecek olursak yollar, köprüler, örnek çiftlikler yapıldığını belirtmek gerekir. Eğitim, kültür, bayındırlık, sanayi ve tarım alanında yapılanlar ve o günkü nüfusu göz önüne getirirsek büyük atılımlar sayılır. Örneğin demiryolları yabancılardan satın alındı.

-Salim amca hocam çok güzel anlattın. Bizim çocuklara ödev verin bir de onlar araştırsın. Annelerine anlatsınlar. Sen şimdi bir de şu laiklik konusunu kısaca söyleyiver.

- Laiklik kimse, diğer bir kimsenin inancına karışmadığı gibi devletin de kişilerin inancına karışmaması, ibadetlerini yapmaları için kolaylık sağlanması durumudur. Kısaca siyaset ile din işlerinin karıştırılmaması demektir.

            1923 yılında okuma yazma oranı yüzde dört civarında iken şimdi yüzde doksan beşi aşmıştır. Ülkenin geleceğinin daha yukarılara çıkacağını umuyorum. (Yukarıdaki olay Orta Anadolu’da yaşanmıştır.)

 

 

 

 



Yazarın Tüm Yazıları
TÜRKİYE’DE DEĞİŞİM CUMHURİYETLE BAŞLADI 1 Kasım 2018, Perşembe
CUMHURİYET BAYRAMI ANILARI 31 Ekim 2018, Çarşamba
DENİZ, DENİZ AKDENİZ 13 Eylül 2018, Perşembe
ANALAR VE ANA SEVGİSİ 14 Mayıs 2018, Pazartesi
KÖY ENSTİTÜLERİ 14 Nisan 2018, Cumartesi
SEKSEN DÖRT YIL ÖNCEYDİ- ALİAĞALILAR MUSTAFA KEMAL’İ GÖRDÜ 13 Nisan 2018, Cuma
SU NİMETTİR 22 Mart 2018, Perşembe
KADIN VE ÇOCUK 7 Mart 2018, Çarşamba
EĞİTİM VE ÖĞRETİM BİRLİĞİ 1 Mart 2018, Perşembe
KIRMIZI ŞERİTLİ MADALYALAR VE DÜŞÜNDÜRDÜKLERİ 5 Şubat 2018, Pazartesi
UYGARLIK VE KADIN 5 Aralık 2017, Salı
EYLÜL AYINI SEVMEYEN VAR MI? 14 Eylül 2017, Perşembe
BU VATAN TÜRK MİLLETİNİNDİR 31 Ağustos 2017, Perşembe
ZEYTİNLERE DOKUNMAYIN EFENDİLER 21 Ağustos 2017, Pazartesi
YURDUMUN SINIRLARI NASIL ÇİZİLDİ 24 Temmuz 2017, Pazartesi
DENİZCİLİK BAYRAMI 28 Haziran 2017, Çarşamba
HER AYIN ÜÇÜNCÜ HAFTASINDA MÜZELER ÜCRETSİZ OLSUN 1 Haziran 2017, Perşembe
CUMHURİYETE GİDEN YOLUN BAŞI ONDOKUZ MAYIS 19 Mayıs 2017, Cuma
ANA OLMAK 13 Mayıs 2017, Cumartesi
HERKESİN HIZIRI İLYASI FARKLI 5 Mayıs 2017, Cuma
SEVİLEN AY MAYIS 1 Mayıs 2017, Pazartesi
ÇEŞMELER 29 Mart 2017, Çarşamba
DENİZKIZLARI- DENİZİN KADINLARI 16 Mart 2017, Perşembe
DOKUZLARDAN-ONÜÇLERE 15 Şubat 2017, Çarşamba
SARSILMAK, SALLANMAK, KORKMAK 9 Şubat 2017, Perşembe
TAŞMAK COŞMAK VE KONTROL 1 Şubat 2017, Çarşamba
HER BELDEYE BİR ABDURRAHMAN 10 Ocak 2017, Salı
GİT GEMİ DEMİR ATMA BU LİMANA (2 ) 28 Aralık 2016, Çarşamba
GİT GEMİ DEMİR ATMA BU LİMANA 27 Aralık 2016, Salı
MUSTAFA KEMAL VE ASKERİ İZMİR YOLLARINDA 16 Eylül 2016, Cuma
DUMANLIDAĞI KAZILARI 3 Eylül 2016, Cumartesi
ALİAĞA ÇEVRESİNDE XIX YÜZYIL SONU ARKEOLOJİK KAZILAR 27 Ağustos 2016, Cumartesi
ARAPÇİFTLİĞİ SATILIK 20 Ağustos 2016, Cumartesi
NEMRUT ( KYME ) KAZILARI FOÇA’DAN SORULDU 13 Ağustos 2016, Cumartesi
HUKUK KÖŞESİ 19 Şubat 2016, Cuma