131019098
20 Mayıs 2022, Cuma

GÜZELHİSAR’DA HAMAMLAR

22 Ocak 2022, Cumartesi

     


CEVAT YILDIRIM

                    “Dünya ve evren su ile yaratılmıştır. Yok, oluş da su ile gerçekleşir.”

             Güzelhisar’da çocukluğumda su; köyün her tarafında yaygın değildi.  Sular köyün alt tarafındaydı. Eğer testi ile su getirmek gerekse yokuş tırmanılırdı. Sutaşıma işi çoğunlukla eşeklerle yapılırdı. Atı olanlar suyu kendi hayvanı ile getirirdi. Köyün kahvehane gibi genel yerlerine çamlıkta olan kuyulardan yine merkepkle ve atla su getirilir, küpe doldulur,  garson isteyenlere bardakla su dağıtırdı. Su kıtlığına rağmen köyün çukurda bulunan çeşmelerinden kadınlar terlik ve takunyalarını giyer evine su taşır, çiçek yetiştirirdi. Çıtak köyü gibi çok suyu olmamasına rağmen evlerde karanfil, fesleğen, hatta toprak alanda gül yetiştirirdi. Güzelhisar’ın çiçek sevgisi olan kadınlarını kutluyorum. Mezarlıklardaki mezar taşlarının erkek kavuklarında, kadın mezar taşlarının şahidesinde gül motifi çok işlenmiştir.  Çiçek sevgisi bir kültürdür. Bu konuyu başka bir yazımda anlatacağım.

        Evliya Çelebi eserinde Güzelhisar’ı anlatırken hamam konusu da geçer. Sekiz mahalle on üç mihraptır dedikten sonra “Cami, han, hamam ve mektepleri vardır” diye yazar. Güzelhisar bir Osmanlı kazası olduğuna göre, Osmanlılarda hamam deyince akla ne gelir? Arapça’da hamamın karşılığı “ısıtmak” İbranice’de “sıcak olmak” manasındadır. Günümüzde hamam yıkanılan yer demektir.   

            Güzelhisar’da hamamlar neredeydi? Bir tanesi Hamamalanı mevkisi Bölcek mahalesindeydi. Tarihi bilmeyenler oraya tabane demişler. Yanlıştır. Tabakhaneler Kavaklık adı verilen mevkideydi. Ben altı yaşlarındayken bu hamamda yıkanma olmasa da halvet üzerinde kubbesi görünüyordu. Hamam zamanın ve eskieserlerin kıymetini bilmeyen insafsızların tahribatı ile yok oldu. Hamamda arkeolojik kazı yapılmasa da yirmi beş yıl önce şerit metre ile ölçüp, “Aliağa Çevresiyle Birlikte Güzelhisar” kitabımda yazdım. Meraklı olanlar kitabın üçüncü baskısında sayfa 373’e bakabilir. Yine aynı eserin 200’üncü sayfasında bir Osmanlı belgesine dayanarak hamamcıların borcunu ödemediklerini açıklayan bir konu anlatıldı. (Yıl 1814 )  Kitapta anlatılmasa da Bakkal Ali Öztürk’ün büyük annesi Fadime Hanım’ın gençliğinde hamamda yıkandığı dile getirilir. Hatta “Üç yılda üç çift takunya eskittiğini” söylediği rivayet edilir. Güzelhisarlı Fadime Hanımın hamama banyo için gittiği tarih; 1850- 1860 olabileceğini tahmin ediyorum. Hamam on dokuzuncu yüzyılın ikinci yarısında hala kullanılmaktaydı. Güzelhisar hamamının bazı günlerde kadınlara açık olduğu söylenir. Fakat burada gelin hamamı, damat hamamı, sünnet hamamı yapıldığını anlatan bilgi yoktur. Diğer bir hamam da Balaban Derede Semercilerin bahçesinin üst kısmındydı. O, Gayrı Müslimlere aitti.            

             Vakıflara ait kayıtlarda hamamın yapısına ait bilgi olup olmadığını araştırmadım. Ancak burada ya yıkanılan ya da müze şekline dönüştürülen bir çalışma yapılması uygun olur kanısındayım. Kaygusuz Abdal bir şiirinde “Devenin nesine hamam gerek” diye yazmış. Fakat insana tarih de gerek. Yunus da şiirinde “Benim adım dertli dolap, Suyum akar yalap yalap, Böyle emreylemiş Çalap, Derdim vardır inilerim”  diye söylemiş. Derviş Yunus elbet şiirini gerçek anlamda yazmamış. Zira tasavvuf ehli olduğu için ozanlığını böyle bir benzetmeyle açıklamış. Buradan hareketle Bölcek mahallesinde şimdi Aliağa Belediyesinin yaptığı bir durak var. Burada tulumba vardı. Osmanlı dööneminde durak altında geniş ağızlı br kuyu ve dikey olarak çalışan bir dolap olmalıydı. Kuyudan bu şekilde su elde edilir,  hamama gönderilirdi. 

          Gençlik yıllarımda köyün yaşlılarından dinlediğim bir hikâyecik ile konuyu sürdürelim. Kambur yaşlı bir adam bir gece hamama gitti. Yalnızdı. Banyosu bitmek üzereyken çevresinde nereden geldiği belli olmayan bir grup kişi gelir. Dansederler. O gün Perşembe olduğu halde hepsi “çarşambadır çarşamba” diye şarkı okur. Bizim yaşlı kişi de onlara katılıp aynı şarkıyı söyler. Reisleri der ki “bu adam uysal. Bunun kamburunu alın” Adam otuz yaş gençleşir, kambur da yok olur. Ertesi günü kambur olan diğer bir kişi arkadaşına bunu nasıl başardığını sorar. O, olduğu gibi başından geçeni anlatır. Sonraki haftada diğer kambur Güzelhisarlı hamama gider. Benzer kişiler yine meydana çıkar. Yeni gelen kişinin etrafında dans edip çarşamba türküsü söyler. . Hamama yıkanmaya gelen adam ise “Perşembedir perşembe” diyerek dans eder. Reisleri getirin öbürünün kamburunu buna yükleyin deyince dans edenler önceki haftanın kamburunu getirip perşembeciye yükler.  “Kambur kambur üstüne” olur. Bu öykü Diyarbakır’da ve Edirne’de anlatılır. 

       Yüce Rabbim, Aliağalı hemşerilerimi hayat mücadelesinde her türlü kamburdan uzak tutsun. Sevgiyle kalın.



Yazarın Tüm Yazıları
KADINA SAYGILI OL 7 Mayıs 2022, Cumartesi
KURTARICININ DOĞDUĞU YER ÇANAKKALEDİR 25 Mart 2022, Cuma
MÜZELERDE GÖRÜLEN SANAT ESERLERİNDEKİ KADIN FİGÜRLERİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME 7 Mart 2022, Pazartesi
ATEŞ VE KOR 21 Şubat 2022, Pazartesi
GÜZELHİSAR’IN GÜLLERi, KARANFİLLERİ 4 Şubat 2022, Cuma
GÜZELHİSAR’DA HAMAMLAR 22 Ocak 2022, Cumartesi
TÜRKLERDE HAMAM 20 Ocak 2022, Perşembe
ALTMIŞ YIL ÖNCESİNDE OLAĞAN BİR GÜN 8 Ocak 2022, Cumartesi
BİR KÖY ÖĞRETMENİNİN ANILARI 9 Kasım 2021, Salı
TÜRK DİLİ MİLLETİN KALBİDİR, ZİHNİDİR 27 Eylül 2021, Pazartesi
KURTULUŞA DOĞRU 26 Ağustos 2021, Perşembe
EGE’DE BÜYÜK TAARRUZ ÖNCESİ VE SONRASI 25 Ağustos 2021, Çarşamba
GÜZELHİSAR-I MENEMEN 1 Temmuz 2021, Perşembe
İSTANBUL- SAMSUN YOLU İSTİKLAL YOLUDUR 19 Mayıs 2021, Çarşamba
MART AYI DERT AYI 4 Mart 2021, Perşembe
GÜZELHİSAR ÇAYINDA GELENEKSEL BALIKÇILIK 9 Aralık 2020, Çarşamba
BİR KIYI KENTÇİĞİNİN KURTULUŞU 12 Eylül 2020, Cumartesi
YİRMİ ALTI AĞUSTOS’TAN OTUZ AĞUSTOS’A 26 Ağustos 2020, Çarşamba
ANADOLU’YU VE ÜLKESİNİ ÇOK SEVEN BİR ADAM 10 Ağustos 2020, Pazartesi
DENİZ KELİMESİ TÜRKÇE MİDİR? 1 Temmuz 2020, Çarşamba
19 MAYIS’I ASLA UNUTMA 19 Mayıs 2020, Salı
ANA SEVGİSİ 8 Mayıs 2020, Cuma
SALGIN HASTALIKLAR 6 Nisan 2020, Pazartesi
RADYO 13 Şubat 2020, Perşembe
HER YENİ BİR UMUT OLUR MU? 10 Ocak 2020, Cuma
MİS GİBİ GÜZEL İŞLER 21 Aralık 2019, Cumartesi
ŞU KARŞIKİ DAĞ DUMANLI DAĞ 10 Ekim 2019, Perşembe
BAĞIMSIZLIK SAVAŞIMIZIN YAPILDIĞI TOPRAKLARDAN SİZLERE SELAM GETİRDİM 12 Eylül 2019, Perşembe
MERHABA YEŞİL 3 Temmuz 2019, Çarşamba
MÜZELER HAFTASI GEÇİP GİDERKEN 25 Mayıs 2019, Cumartesi
ANAYASALAR VE EĞİTİM 11 Nisan 2019, Perşembe
UFAK TEFEK ŞEYLER 19 Şubat 2019, Salı
KENTLER HUZUR VEREN OTURMA YERLERİ OLMALI 1 Şubat 2019, Cuma
TAKVİMLERDEN YAPRAKLAR 22 Ocak 2019, Salı
YAREN DAĞI’NIN TEPESİNE ÇIKIP BAĞIRSAM MI? 13 Aralık 2018, Perşembe
TÜRK HARF DEVRİMİ VE MİLLET MEKTEPLERİNİN ÇAĞRIŞTIRDIKLARI 26 Kasım 2018, Pazartesi
TÜRKİYE’DE DEĞİŞİM CUMHURİYETLE BAŞLADI 1 Kasım 2018, Perşembe
CUMHURİYET BAYRAMI ANILARI 31 Ekim 2018, Çarşamba
DENİZ, DENİZ AKDENİZ 13 Eylül 2018, Perşembe
ANALAR VE ANA SEVGİSİ 14 Mayıs 2018, Pazartesi
KÖY ENSTİTÜLERİ 14 Nisan 2018, Cumartesi
SEKSEN DÖRT YIL ÖNCEYDİ- ALİAĞALILAR MUSTAFA KEMAL’İ GÖRDÜ 13 Nisan 2018, Cuma
SU NİMETTİR 22 Mart 2018, Perşembe
KADIN VE ÇOCUK 7 Mart 2018, Çarşamba
EĞİTİM VE ÖĞRETİM BİRLİĞİ 1 Mart 2018, Perşembe
KIRMIZI ŞERİTLİ MADALYALAR VE DÜŞÜNDÜRDÜKLERİ 5 Şubat 2018, Pazartesi
UYGARLIK VE KADIN 5 Aralık 2017, Salı
EYLÜL AYINI SEVMEYEN VAR MI? 14 Eylül 2017, Perşembe
BU VATAN TÜRK MİLLETİNİNDİR 31 Ağustos 2017, Perşembe
ZEYTİNLERE DOKUNMAYIN EFENDİLER 21 Ağustos 2017, Pazartesi
YURDUMUN SINIRLARI NASIL ÇİZİLDİ 24 Temmuz 2017, Pazartesi
DENİZCİLİK BAYRAMI 28 Haziran 2017, Çarşamba
HER AYIN ÜÇÜNCÜ HAFTASINDA MÜZELER ÜCRETSİZ OLSUN 1 Haziran 2017, Perşembe
CUMHURİYETE GİDEN YOLUN BAŞI ONDOKUZ MAYIS 19 Mayıs 2017, Cuma
ANA OLMAK 13 Mayıs 2017, Cumartesi
HERKESİN HIZIRI İLYASI FARKLI 5 Mayıs 2017, Cuma
SEVİLEN AY MAYIS 1 Mayıs 2017, Pazartesi
ÇEŞMELER 29 Mart 2017, Çarşamba
DENİZKIZLARI- DENİZİN KADINLARI 16 Mart 2017, Perşembe
DOKUZLARDAN-ONÜÇLERE 15 Şubat 2017, Çarşamba
SARSILMAK, SALLANMAK, KORKMAK 9 Şubat 2017, Perşembe
TAŞMAK COŞMAK VE KONTROL 1 Şubat 2017, Çarşamba
HER BELDEYE BİR ABDURRAHMAN 10 Ocak 2017, Salı
GİT GEMİ DEMİR ATMA BU LİMANA (2 ) 28 Aralık 2016, Çarşamba
GİT GEMİ DEMİR ATMA BU LİMANA 27 Aralık 2016, Salı
MUSTAFA KEMAL VE ASKERİ İZMİR YOLLARINDA 16 Eylül 2016, Cuma
DUMANLIDAĞI KAZILARI 3 Eylül 2016, Cumartesi
ALİAĞA ÇEVRESİNDE XIX YÜZYIL SONU ARKEOLOJİK KAZILAR 27 Ağustos 2016, Cumartesi
ARAPÇİFTLİĞİ SATILIK 20 Ağustos 2016, Cumartesi
NEMRUT ( KYME ) KAZILARI FOÇA’DAN SORULDU 13 Ağustos 2016, Cumartesi
HUKUK KÖŞESİ 19 Şubat 2016, Cuma