131019098
26 Mayıs 2024, Pazar

Atatürk’ün fikir hayatına katkıda bulunan etmenler

9 Kasım 2023, Perşembe

     


Cevat YILDIRIM

                      Mustafa Kemal Atatürk ilk ışığı anne baba ve diğer aile üyelerinden aldı.  Okul hayatında ona yol gösteren öğretmenlerini hiç unutmadı. Yaşadığı olaylar, okuduğu kitaplar, bulunduğu kentlerde karşılaştığı olaylar onun deneyim sahibi olmasında az çok fikir vermiştir. Dört bin civarında kitap okuyan bir insan zeki ve cesursa ulusuna elbette yol gösterecekti.

                Atatürk arkadaşı Fethi Okyar’la birlikte Sofya’da görevliydi. Fethi Bey elçi, Atatürk de askeri ateşeydi. Birlikte pastaneye gittiler. Bulgaristan yeni bağımsız olmuştu. Mahalli kıyafeti ile bir Bulgar köylüsü pastaneye gelince garson onu içeri almak istemedi. Köylü hakkını öyle savundu ki, ben vergi veren bir Bulgar vatandaşıyım dedi. Benim verdiğim paralarla siz böyle yerler açabiliyorsunuz. Dışarı çıkmadı, diğer müşteriler gibi oturdu. Atatürk Fethi Beye benim Anadolu köylüm ne zaman bu Bulgar köylüsü gibi hakkını savunursa kalkınma o zaman başlayacaktır, dedi. Yine Belgrat istasyonunda bir Türk binbaşının fesiyle çocuklar alay edip başına türlü meyveler attılar. Atatürk bu olaya da çok üzüldü. Atatürk Fransız Devrimini aslından Fransızca kitaplardan okudu. Böylece Fransızcasını ilerlettiği gibi, devrimin şartlarını ve gelişmesinin gerçeğini doğru anladı.  Atatürk çok sonraları bana insan haklarında yol gösteren Fransız devrimidir demiştir.

                Atatürk’ü çok etkileyen öğretmenlerden biri Selanik Askeri Rüştiyesinde Fransızca öğretmeni Yüzbaşı Nakiyüddin Yücekök’tür. Fransız dilinde yararlı olduğu gibi, Ata’nın ufkunu açan, toplumun geleceği ile ilgili düşünceleri aşılayan öğretmendir. Daha sonra Atatürk subay olup Şam’daki görevi sırasında Selanik’e gelip Vatan ve Hürriyet Derneği’ni açtığında aynı öğretmen Atatürk’ün yanına geldi. Tüzük konusunda yardımcı oldu. Nakiyüddin beyi Atatürk Samsun’a çıktığı sırada orada karşısında bulmuş, kendisine gerekli saygıyı göstermiştir. 

                Yine Manastır Askeri İdadi’sinde (lise)  tarih öğretmeni Kolağası Mehmet Tevfik Atatürk’ün çok sevdiği öğretmenlerden biriydi. Ona minnet borcum var demiştir. Bana ışık oldu diye söyledikten sonra Fransız Devrimini dünya devrimleriyle karşılaştırdığını belirtti. Atatürk Fethi Okyar ile Fransızca kitaplar okumuş,  birlikte College des Freres de la Salle”nin bir ara kurslarına devam etmişlerdi.

                Atatürk yerli ve yabancı birçok eser okumuştur. Türk yazarlardan Namık Kemal Mehmet Emin Yurdakul, Tevfik Fikret, Şehbender Filibeli Ahmet Hilmi’nin kitaplarını okuyup notlar almıştı.  Namık Kemal’den Tarih-i Osmanî ve Makalatı Siyasiyye, Mehmet Emin Yurdakul’dan Türk Şiirleri, Tevfik Fikret’ten Rübabı Şikeste eserlerini alıp inceledi. Atatürk okuduğu kitaplardan notlar alır fikirlerini, sayfanın yan tarafına not ederdi. Elbet yazarlardan faydalanmış fakat tamamen etkileri altına girmemiş, yeni düşünceler geliştirmiştir. Vatan ve özgürlük aşkını Namık Kemal’den öğrendim diye söylese de onun duygusallığını kabul etmez,  Yurdakul’dan Osmanlıya karşılık Türklük ve Türk dünyasını öğrenmiştir. Tevfik Fikret’ten ise zorbalığa karşı direnmek, insanlığı yüceltmeyi yönetmeyi okuduğunu söyler.

                Atatürk’ün asıl kaynağı Türk Ulusu’dur Trablusgarb’ta İtalyanlara karşı savaşırken, bir taraftan emperyalizmin yüzünü, diğer taraftan bağımsızlık fikrinin üzerinde çok düşünmüştü. Suriye Cephesinden dönüp İstanbul’a gelmiş, burada altı ay kalmıştı. Türkiye güçlü devletlerce işgal altına girdi. Osmanlı padişahı İngilizlerin emriyle hareket etmektedir. Atatürk Anadolu’ya geçip kurtuluş çarelerini arayacaktır. 1927 yılında Büyük Nutuk’u okurken yurdun perişanlığını, çaresizliğini çok güzel tahlil etmiş. Sonra “Ya istiklâl ya ölüm” fikri ile Anadolu’ya geçme çarelerini arayıp buldu. Samsun’a ayak bastıktan sonra yokluklar içindeki Anadolu’da halkı birlikte bir destan yarattı.  Sakarya Savaşı sürmektedir. Çok kanlı olaylar yaşanır. Bu kan, barut ve ter kokusu arasında Ankara’da toplanan öğretmenler kurultayına katıldı. Burada öğretmenlere hitap etti.. “Açıklamak istiyorum ki, ilk esin kaynağı, ana-baba kucağından sonra okuldaki eğiticinin dilinden, vicdanından, eğitiminden alınır” demişti. Toplantı sırasında Maarif Vekâleti komisyonlarında görevli Nafi Atıf Kansu’ya kadın öğretmenlerin ayrı oturtulmasından yakınır. Bir daha böyle olmamasını istedi. (Temmuz-1921)

                Atatürk birçok yabancı yazarı da okumuştu. Bunlardan bazıları; Jean Jacques Rousseau’dur Diğerleri Caetani, H.G. Wells, Georges Fonsegrive onun okuduğu önemli yazarlardır.  

                Atatürk ömrü boyunca öğretmenlere önem vermişti. Türk Alfabesinin öğrenilmesi için bazı kentlerde harflerin kolaylıkla öğrenileceğini göstermiştir.  Fakat yeni neslin yetiştirilmesini öğretmenlerden istemiştir. Cumhurbaşkanlığı süresince laik ve bilimsel eğitim ve öğretimden ayrılmamayı hedef göstermişti. “Öğretmenler; Yeni nesli Cumhuriyetin fedakâr öğretmen ve eğitimcilerini, sizler yetiştireceksiniz ve yeni nesil sizin eseriniz olacaktır” diyerek tüm öğretmenlere güvenini göstermiştir.   

 



Yazarın Tüm Yazıları
Atatürk’ün fikir hayatına katkıda bulunan etmenler 9 Kasım 2023, Perşembe
ALİAĞA’NIN KURTULUŞU 13 Eylül 2023, Çarşamba
BÜYÜK TAARRUZ (Yeni Kitaptan) 1 Eylül 2023, Cuma
Sevgi üzerine düşünceler 14 Ağustos 2023, Pazartesi
HER ÇOCUĞUN ANNESİ BİR MELEKTİR 13 Mayıs 2023, Cumartesi
BABAM BİR EĞİTMENDİ 2 Mayıs 2023, Salı
CEHALETİN ÜZERİNE YÜRÜYEN GENÇLER 1 Mayıs 2023, Pazartesi
ATATÜRK KIYI EGE’YE VE ALİAĞA’YA NİÇİN GELDİ? 12 Nisan 2023, Çarşamba
MUSTAFA KEMAL’İN YURT GEZİLERİ 11 Nisan 2023, Salı
SEKİZ MARTI DÜŞÜNÜYORUM 8 Mart 2023, Çarşamba
ALİAĞA’NIN KURTULUŞUNUN YÜZÜNCÜ YILI 14 Eylül 2022, Çarşamba
BAŞKOMUTANLIK MEYDAN SAVAŞI 30 Ağustos 2022, Salı
ŞU İZMİR’DEN NE GELİR? 23 Ağustos 2022, Salı
1 TEMMUZ GÜNÜ 1 Temmuz 2022, Cuma
ÇEVRENE İYİ BAK- İYİ DAVRAN- İYİ GELECEK BUL 4 Haziran 2022, Cumartesi
KADINA SAYGILI OL 7 Mayıs 2022, Cumartesi
KURTARICININ DOĞDUĞU YER ÇANAKKALEDİR 25 Mart 2022, Cuma
MÜZELERDE GÖRÜLEN SANAT ESERLERİNDEKİ KADIN FİGÜRLERİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME 7 Mart 2022, Pazartesi
ATEŞ VE KOR 21 Şubat 2022, Pazartesi
GÜZELHİSAR’IN GÜLLERi, KARANFİLLERİ 4 Şubat 2022, Cuma
GÜZELHİSAR’DA HAMAMLAR 22 Ocak 2022, Cumartesi
TÜRKLERDE HAMAM 20 Ocak 2022, Perşembe
ALTMIŞ YIL ÖNCESİNDE OLAĞAN BİR GÜN 8 Ocak 2022, Cumartesi
BİR KÖY ÖĞRETMENİNİN ANILARI 9 Kasım 2021, Salı
TÜRK DİLİ MİLLETİN KALBİDİR, ZİHNİDİR 27 Eylül 2021, Pazartesi
KURTULUŞA DOĞRU 26 Ağustos 2021, Perşembe
EGE’DE BÜYÜK TAARRUZ ÖNCESİ VE SONRASI 25 Ağustos 2021, Çarşamba
GÜZELHİSAR-I MENEMEN 1 Temmuz 2021, Perşembe
İSTANBUL- SAMSUN YOLU İSTİKLAL YOLUDUR 19 Mayıs 2021, Çarşamba
MART AYI DERT AYI 4 Mart 2021, Perşembe
GÜZELHİSAR ÇAYINDA GELENEKSEL BALIKÇILIK 9 Aralık 2020, Çarşamba
BİR KIYI KENTÇİĞİNİN KURTULUŞU 12 Eylül 2020, Cumartesi
YİRMİ ALTI AĞUSTOS’TAN OTUZ AĞUSTOS’A 26 Ağustos 2020, Çarşamba
ANADOLU’YU VE ÜLKESİNİ ÇOK SEVEN BİR ADAM 10 Ağustos 2020, Pazartesi
DENİZ KELİMESİ TÜRKÇE MİDİR? 1 Temmuz 2020, Çarşamba
19 MAYIS’I ASLA UNUTMA 19 Mayıs 2020, Salı
ANA SEVGİSİ 8 Mayıs 2020, Cuma
SALGIN HASTALIKLAR 6 Nisan 2020, Pazartesi
RADYO 13 Şubat 2020, Perşembe
HER YENİ BİR UMUT OLUR MU? 10 Ocak 2020, Cuma
MİS GİBİ GÜZEL İŞLER 21 Aralık 2019, Cumartesi
ŞU KARŞIKİ DAĞ DUMANLI DAĞ 10 Ekim 2019, Perşembe
BAĞIMSIZLIK SAVAŞIMIZIN YAPILDIĞI TOPRAKLARDAN SİZLERE SELAM GETİRDİM 12 Eylül 2019, Perşembe
MERHABA YEŞİL 3 Temmuz 2019, Çarşamba
MÜZELER HAFTASI GEÇİP GİDERKEN 25 Mayıs 2019, Cumartesi
ANAYASALAR VE EĞİTİM 11 Nisan 2019, Perşembe
UFAK TEFEK ŞEYLER 19 Şubat 2019, Salı
KENTLER HUZUR VEREN OTURMA YERLERİ OLMALI 1 Şubat 2019, Cuma
TAKVİMLERDEN YAPRAKLAR 22 Ocak 2019, Salı
YAREN DAĞI’NIN TEPESİNE ÇIKIP BAĞIRSAM MI? 13 Aralık 2018, Perşembe
TÜRK HARF DEVRİMİ VE MİLLET MEKTEPLERİNİN ÇAĞRIŞTIRDIKLARI 26 Kasım 2018, Pazartesi
TÜRKİYE’DE DEĞİŞİM CUMHURİYETLE BAŞLADI 1 Kasım 2018, Perşembe
CUMHURİYET BAYRAMI ANILARI 31 Ekim 2018, Çarşamba
DENİZ, DENİZ AKDENİZ 13 Eylül 2018, Perşembe
ANALAR VE ANA SEVGİSİ 14 Mayıs 2018, Pazartesi
KÖY ENSTİTÜLERİ 14 Nisan 2018, Cumartesi
SEKSEN DÖRT YIL ÖNCEYDİ- ALİAĞALILAR MUSTAFA KEMAL’İ GÖRDÜ 13 Nisan 2018, Cuma
SU NİMETTİR 22 Mart 2018, Perşembe
KADIN VE ÇOCUK 7 Mart 2018, Çarşamba
EĞİTİM VE ÖĞRETİM BİRLİĞİ 1 Mart 2018, Perşembe
KIRMIZI ŞERİTLİ MADALYALAR VE DÜŞÜNDÜRDÜKLERİ 5 Şubat 2018, Pazartesi
UYGARLIK VE KADIN 5 Aralık 2017, Salı
EYLÜL AYINI SEVMEYEN VAR MI? 14 Eylül 2017, Perşembe
BU VATAN TÜRK MİLLETİNİNDİR 31 Ağustos 2017, Perşembe
ZEYTİNLERE DOKUNMAYIN EFENDİLER 21 Ağustos 2017, Pazartesi
YURDUMUN SINIRLARI NASIL ÇİZİLDİ 24 Temmuz 2017, Pazartesi
DENİZCİLİK BAYRAMI 28 Haziran 2017, Çarşamba
HER AYIN ÜÇÜNCÜ HAFTASINDA MÜZELER ÜCRETSİZ OLSUN 1 Haziran 2017, Perşembe
CUMHURİYETE GİDEN YOLUN BAŞI ONDOKUZ MAYIS 19 Mayıs 2017, Cuma
ANA OLMAK 13 Mayıs 2017, Cumartesi
HERKESİN HIZIRI İLYASI FARKLI 5 Mayıs 2017, Cuma
SEVİLEN AY MAYIS 1 Mayıs 2017, Pazartesi
ÇEŞMELER 29 Mart 2017, Çarşamba
DENİZKIZLARI- DENİZİN KADINLARI 16 Mart 2017, Perşembe
DOKUZLARDAN-ONÜÇLERE 15 Şubat 2017, Çarşamba
SARSILMAK, SALLANMAK, KORKMAK 9 Şubat 2017, Perşembe
TAŞMAK COŞMAK VE KONTROL 1 Şubat 2017, Çarşamba
HER BELDEYE BİR ABDURRAHMAN 10 Ocak 2017, Salı
GİT GEMİ DEMİR ATMA BU LİMANA (2 ) 28 Aralık 2016, Çarşamba
GİT GEMİ DEMİR ATMA BU LİMANA 27 Aralık 2016, Salı
MUSTAFA KEMAL VE ASKERİ İZMİR YOLLARINDA 16 Eylül 2016, Cuma
DUMANLIDAĞI KAZILARI 3 Eylül 2016, Cumartesi
ALİAĞA ÇEVRESİNDE XIX YÜZYIL SONU ARKEOLOJİK KAZILAR 27 Ağustos 2016, Cumartesi
ARAPÇİFTLİĞİ SATILIK 20 Ağustos 2016, Cumartesi
NEMRUT ( KYME ) KAZILARI FOÇA’DAN SORULDU 13 Ağustos 2016, Cumartesi
HUKUK KÖŞESİ 19 Şubat 2016, Cuma