131019098
23 Eylül 2021, Perşembe

İSTANBUL- SAMSUN YOLU İSTİKLAL YOLUDUR

19 Mayıs 2021, Çarşamba

     


CEVAT YILDIRIM

( “Umudun ışıklı çiçekleri gençler için yazmam gerekiyor”  dedi )

           Mustafa Kemal, Samsun’a ne maksatla çıktı?

        Bu soruya doğru cevap vermek için, konuya; biraz daha önceki yıllardan ve aylardan başlamak gereklidir.  Birinci Dünya Savaşı sonunda Osmanlı Devleti 30 Ekim 1918’de Limni Adası’nın Mondros Limanında İtilaf Devletleri ile “Silah Bırakma Antlaşması” imzaladı. Mustafa Kemal o sıralarda Suriye Cephesindeydi. Antlaşmanın şartlarını çok ağır buldu. Hükümet ilgililerine, sadrazama hatta padişaha telgraflar çekerek, bunun kabul edilmemesini istedi. Hiçbir devlet yetkilisi, eski paşalar bu ağır şartları eleştirmiyordu. Padişah Hükümeti Mustafa Kemal’i İstanbul’a çağırdı.

            Mustafa Kemal, başkente geldiği gün 13 Kasım 1918’di. İtilaf Devletleri zırhlı gemileri Haydarpaşa Garı önünden İstanbul’un merkezine doğru tüm boğaza yayılarak, hareket halindeydi. Sarayın ön kısmına sıralanıp demir attılar. Toplarının namlularını padişahın sarayı yönüne çevirerek dizildiler. Mustafa Kemal, o gemilerin hareketlerini üzüntüyle seyretti. Yanında yaveri Cevat Abbas vardı. Ona hitaben “üzülme, geldikleri gibi giderler” dedi. O koca zırhlıların işgalinden dört saat sonra küçük Kartal askeri gemisiyle tophaneye çıkabildi. 

            Tam altı ay birçok milletvekili, subaylar, kıdemli yaşlı paşalar ve sadrazamla konuştu. Acaba savaş bakanı olursam işleri düzenli hale getirebilirim diye düşündü. İstanbul’da fikirlerini savunmak için “Minber” isimli bir gazete çıkardı. Padişahla Anadolu’ya gidinceye kadar altı kez görüştü. Padişah Vahdettin “Kaderimi Allah’tan sonra İngilizlere bıraktım” diyerek asla yabancı askerlere karşı koyma fikri taşımıyordu. Daha sonra milli kuvvetleri yok etmek için Hilafet ordusu bile kurdu.

            İtilaf Devletleri, Mondros mütarekesinin 7. Maddesine dayanarak Anadolu’nun birçok yerini işgal etti. Samsun ve çevresinde Rum çeteler Türk köylerini basarak halkı yıldırmak istiyordu.  Fakat karşılarına Karadeniz’in yiğit evlatları silahlarıyla çıkınca sızlanmaya başladılar. İngilizlerden yardım istediler. Yabancı askerlerin komutanları İstanbul’a asker çıkarmalarına rağmen antlaşmanın koşullarını ilk aylarda hemen yürürlüğe koyamadılar. Fakat Hıristiyanlara karşı toplu katliam yapıldığını iddia ederek, Osmanlı Hükümetine baskı yaptılar. İngilizler, 9 Mart 1919’da Samsun’a 200 kişilik bir birlik gönderdiler. Merzifon’a da 50 kişilik küçük bir kuvvet göndermeleri bölge halkını kaygılandırdı.  17-18 Mart gecesi Teğmen Hamdi Bey askeriyle dağa çıktı. İngilizlerin işgal komutanı Calthorpe, sadrazama bir yazı göndererek Karadeniz’deki karışıklıkların önlenmesini istedi. Karadeniz Bölgesi’ne bir kurul gönderilmesini bildirdi. Diğer bir İngiliz komiser vekili Webb sadrazamın yüzüne kaşı karışıklara kısa sürede çözüm bulmasını söyledi. Hükümet Başkanı Damat Ferit ve hükümeti Karadeniz’e Mustafa Kemal Paşa’yı göndermeyi düşünüyordu. Acaba Mustafa Kemal Paşa Türk direnişini önleyebilecek miydi? 

            Başlangıçta sadrazam, Kemal Paşa hakkında kararsızdı. İç işleri Bakanı ve Savaş Bakanlarının güvence vermesiyle razı oldu.  Mustafa Kemal Paşa’dan silahların toplanmasını, çetelerin tutuklanmasını şuraların asker yazımının önlenmesi için talimat verildi.  Paşa İstanbul’da durmakla faydalı işler yapamayacağını düşünüp, bir an önce Anadolu’ya geçmeye karar verdi. İngilizler Karadeniz’e gidecek generalin geniş yetkilerle donatılmasını İstanbul Hükümeti’nden istemişlerdi. Böylelikle Atatürk’ün ekmeğine yağ sürmüş oldular. 

            Mustafa Kemal Paşa, Genel Kurmay ikinci başkanı Kazım İnanç Paşa ile görüşerek, Anadolu’da idari ve askeri yetkililere emir verecek şekilde talimatname hazırlattı. Mustafa Kemal Paşa İstanbul’da bulunduğu altı ay süresince Anadolu’ya geçiş yolarını araştırdı. Çaresiz kalırsa Gebze –Tavşancıl üzerinden sivil olarak gitmeyi de aklından geçirdi. Şişli’deki evde Ali Fuat Paşa, Rauf Orbay, Kazım Karabekir Paşa ve İsmet İnönü ile görüştüğü gibi birçok önemli kişi ile de konuştu. Fikren, izleyeceği yol hakkında kesin kararlar aldı. Ali Fuat Paşa’nın babası İsmail Fazıl Paşa İç İşleri Bakanı Mehmet Ali Bey’le konuşmasını sağladı. Denizcilik Bakanı Avni Paşa ile yakınlık meydana getirdi. Savaş Bakanı Şakir Paşa ile yaveri Cevat Abbas’ın girişimiyle görüştü. İç İşleri Bakanı Mehmet Ali Bey de Sadrazam Ferit Paşa’nın kararsızlığından kurtulması için etkili oldu. Atatürk’ü yine de sorup soruşturdu. Fakat Vahdettin’le olan Almanya gezisi yakınlığından dolayı son kararını verip, Mustafa Kemal’e inandı. Kazım Karabekir Paşa Nisan ayında Erzurum’daki 15. Kolordu’nun başında görevlendirildi. Ali Fuat Paşa da Şubat 1919’da Konya’daki birliğinin başına gelmişti.  

            Mustafa Kemal, Fevzi Paşa ( Çakmak) ve Cevat Paşa ile görüşmelerinde Anadolu’da direniş yapacağını söyledi. Cumhuriyetin kurulmasından üç yıl sonra Anadolu’ya geçiş yolunda talihinin kendisine yardımcı olduğunu bir gazeteciye söyledi. 4. Mayıs 1919 günü İstanbul’da Bakanlar Kurulu görüşerek onun Samsun’a gitmesini onayladı. İstanbul’dan ayrılıncaya kadar İstanbul’da geçerli siyasete uyar göründü. Padişah Vahdettin’e göre Mustafa Kemal Karadeniz’e Türklerin elindeki silahları toplamak için gönderildi. Mustafa Kemal’in gerçek düşüncesi halkı direnmeye çağırarak harekete geçirmekti. 

            Mustafa Kemal Paşa’nın asıl niyetinin milli mücadele olduğu anlaşılınca derhal geri çağırıldı. Telgraflar arka arkaya gönderildi. Görevden alındı. Rütbeleri, nişanları alınıp, idama mahkûm edildi. Üzerine ihanet şebekeleri, Hilafet ordusu gönderildi. Her türlü kararın altında padişah Vahdettin’in imzası vardı.

            16 Mayıs 1919 tarihinde bir Cuma sabahı on altı kişilik maiyeti ile üçüncü kolordu komutanlığına atanan Refet Bele ve onun emir subayı beraber on sekiz kişi Mustafa Kemal Paşa ile 19 kişi Samsun’a doğru Bandırma vapuruyla yola çıktı. 1926 yılında İzmir Valiliğine getirilen Kazım Dirik, yolculukta Atatürk’ün Kurmay başkanıydı.  19 Mayıs 1919’da Atatürk’ü taşıyan gemi Samsun limanına girdi.

         İstanbul’a zırhlı gemileri ile gelen emperyalistler ve yardımcıları üç yıl sonra “geldikleri gibi gittiler” Mustafa Kemal Türk Milletine inanarak ve güvenerek Kurtuluş Savaşıyla işgalci yabancı güçleri yurdumuzdan çıkardı.

 

 

 



Yazarın Tüm Yazıları
KURTULUŞA DOĞRU 26 Ağustos 2021, Perşembe
EGE’DE BÜYÜK TAARRUZ ÖNCESİ VE SONRASI 25 Ağustos 2021, Çarşamba
GÜZELHİSAR-I MENEMEN 1 Temmuz 2021, Perşembe
İSTANBUL- SAMSUN YOLU İSTİKLAL YOLUDUR 19 Mayıs 2021, Çarşamba
MART AYI DERT AYI 4 Mart 2021, Perşembe
GÜZELHİSAR ÇAYINDA GELENEKSEL BALIKÇILIK 9 Aralık 2020, Çarşamba
BİR KIYI KENTÇİĞİNİN KURTULUŞU 12 Eylül 2020, Cumartesi
YİRMİ ALTI AĞUSTOS’TAN OTUZ AĞUSTOS’A 26 Ağustos 2020, Çarşamba
ANADOLU’YU VE ÜLKESİNİ ÇOK SEVEN BİR ADAM 10 Ağustos 2020, Pazartesi
DENİZ KELİMESİ TÜRKÇE MİDİR? 1 Temmuz 2020, Çarşamba
19 MAYIS’I ASLA UNUTMA 19 Mayıs 2020, Salı
ANA SEVGİSİ 8 Mayıs 2020, Cuma
SALGIN HASTALIKLAR 6 Nisan 2020, Pazartesi
RADYO 13 Şubat 2020, Perşembe
HER YENİ BİR UMUT OLUR MU? 10 Ocak 2020, Cuma
MİS GİBİ GÜZEL İŞLER 21 Aralık 2019, Cumartesi
ŞU KARŞIKİ DAĞ DUMANLI DAĞ 10 Ekim 2019, Perşembe
BAĞIMSIZLIK SAVAŞIMIZIN YAPILDIĞI TOPRAKLARDAN SİZLERE SELAM GETİRDİM 12 Eylül 2019, Perşembe
MERHABA YEŞİL 3 Temmuz 2019, Çarşamba
MÜZELER HAFTASI GEÇİP GİDERKEN 25 Mayıs 2019, Cumartesi
ANAYASALAR VE EĞİTİM 11 Nisan 2019, Perşembe
UFAK TEFEK ŞEYLER 19 Şubat 2019, Salı
KENTLER HUZUR VEREN OTURMA YERLERİ OLMALI 1 Şubat 2019, Cuma
TAKVİMLERDEN YAPRAKLAR 22 Ocak 2019, Salı
YAREN DAĞI’NIN TEPESİNE ÇIKIP BAĞIRSAM MI? 13 Aralık 2018, Perşembe
TÜRK HARF DEVRİMİ VE MİLLET MEKTEPLERİNİN ÇAĞRIŞTIRDIKLARI 26 Kasım 2018, Pazartesi
TÜRKİYE’DE DEĞİŞİM CUMHURİYETLE BAŞLADI 1 Kasım 2018, Perşembe
CUMHURİYET BAYRAMI ANILARI 31 Ekim 2018, Çarşamba
DENİZ, DENİZ AKDENİZ 13 Eylül 2018, Perşembe
ANALAR VE ANA SEVGİSİ 14 Mayıs 2018, Pazartesi
KÖY ENSTİTÜLERİ 14 Nisan 2018, Cumartesi
SEKSEN DÖRT YIL ÖNCEYDİ- ALİAĞALILAR MUSTAFA KEMAL’İ GÖRDÜ 13 Nisan 2018, Cuma
SU NİMETTİR 22 Mart 2018, Perşembe
KADIN VE ÇOCUK 7 Mart 2018, Çarşamba
EĞİTİM VE ÖĞRETİM BİRLİĞİ 1 Mart 2018, Perşembe
KIRMIZI ŞERİTLİ MADALYALAR VE DÜŞÜNDÜRDÜKLERİ 5 Şubat 2018, Pazartesi
UYGARLIK VE KADIN 5 Aralık 2017, Salı
EYLÜL AYINI SEVMEYEN VAR MI? 14 Eylül 2017, Perşembe
BU VATAN TÜRK MİLLETİNİNDİR 31 Ağustos 2017, Perşembe
ZEYTİNLERE DOKUNMAYIN EFENDİLER 21 Ağustos 2017, Pazartesi
YURDUMUN SINIRLARI NASIL ÇİZİLDİ 24 Temmuz 2017, Pazartesi
DENİZCİLİK BAYRAMI 28 Haziran 2017, Çarşamba
HER AYIN ÜÇÜNCÜ HAFTASINDA MÜZELER ÜCRETSİZ OLSUN 1 Haziran 2017, Perşembe
CUMHURİYETE GİDEN YOLUN BAŞI ONDOKUZ MAYIS 19 Mayıs 2017, Cuma
ANA OLMAK 13 Mayıs 2017, Cumartesi
HERKESİN HIZIRI İLYASI FARKLI 5 Mayıs 2017, Cuma
SEVİLEN AY MAYIS 1 Mayıs 2017, Pazartesi
ÇEŞMELER 29 Mart 2017, Çarşamba
DENİZKIZLARI- DENİZİN KADINLARI 16 Mart 2017, Perşembe
DOKUZLARDAN-ONÜÇLERE 15 Şubat 2017, Çarşamba
SARSILMAK, SALLANMAK, KORKMAK 9 Şubat 2017, Perşembe
TAŞMAK COŞMAK VE KONTROL 1 Şubat 2017, Çarşamba
HER BELDEYE BİR ABDURRAHMAN 10 Ocak 2017, Salı
GİT GEMİ DEMİR ATMA BU LİMANA (2 ) 28 Aralık 2016, Çarşamba
GİT GEMİ DEMİR ATMA BU LİMANA 27 Aralık 2016, Salı
MUSTAFA KEMAL VE ASKERİ İZMİR YOLLARINDA 16 Eylül 2016, Cuma
DUMANLIDAĞI KAZILARI 3 Eylül 2016, Cumartesi
ALİAĞA ÇEVRESİNDE XIX YÜZYIL SONU ARKEOLOJİK KAZILAR 27 Ağustos 2016, Cumartesi
ARAPÇİFTLİĞİ SATILIK 20 Ağustos 2016, Cumartesi
NEMRUT ( KYME ) KAZILARI FOÇA’DAN SORULDU 13 Ağustos 2016, Cumartesi
HUKUK KÖŞESİ 19 Şubat 2016, Cuma