131019098
25 Eylül 2020, Cuma

DENİZ KELİMESİ TÜRKÇE MİDİR?

1 Temmuz 2020, Çarşamba

     


CEVAT YILDIRIM

            Türklerin Orta Asya’dan Anadolu’ya getirdikleri kelimelerin içinde ada, deniz ve kayık kelimeleri vardı. Asya kıtasında kalabalık olarak yaşanan yerlerde nehir ve göllerden yük ve insan taşımakta yararlanıyorlardı. Elbet Türk boyları okyanuslardan uzaktı. Bir iç deniz olan Hazar Denizinde ve Maveraünnehir’de Oğuz Türkleri kayık ve sal kullanıyordu.

            Çocukluğumun ilk yılları köyde geçti. Yine de çam ağacı kabuklarından kayık yapar, mahalle çeşmesinin havuzunda yüzdürürdük. Bundan altmış yıl önce suda yüzebilen pilli oyuncaklar yoktu. Fakat ince tahtalar da kayık vazifesi görürdü. Aliağa ilçesine beş- altı yaşımdan itibaren babam veya dedemle gelerek iskeleye inerdik. Denizin ne kadar büyük su parçası olduğunu ilk gördüğümde çok şaşırdım. Halife Ömer Suriye Valisinden Denizin ne işe yaradığını sormuş. Vali de taşıma ilerinde ve deniz ürünlerinden yararlanılır demiş. Tehlikesi var mı, diye sorunca vali de yüzme bilmeyenler boğulur diye cevap vermiş. Rivayete göre Hz. Ömer de “Müslümanlara denize girmeyi yasaklıyorum” demiş. Ne kadar doğrudur bilinmez. Benim tahminime göre denizin insanlığa faydasını görmeyenler için dile getirilmiş bir batıl inanç anlatımı olabilir.

            Asya’nın ortasında elbet şimdiki yurdumuzdaki gibi denizler yoktu. Oğuzların ekonomisi hayvancılığa dayanmaktaydı. Büyük Selçukluların ilk dönemlerinde denize ilgisi yeterli değildi. Malazgirt Savaşının kazanılmasından tam on yıl sonra Oğuzların Üçoklar kolundan ve Çavuldur boyundan Çaka Bey isimli bir yiğit 1081 yılında Batı Anadolu’da bir beylik kurdu. On altı yıl yaşayıp sona eren beyliğin merkezi İzmir’di. Foça ve Urla da beyliğin diğer kentleriydi. Çaka Bey İzmir’de kırk parçalık bir donanma kurdu. Ege Denizi’ndeki Midili ve Sakız gibi bazı adaları ele geçirdi. Türk Deniz kuvvetleri,  Çaka Bey’in devlet kurma yılı olan 1081 yılını deniz kuvvetlerinin kuruluşu olarak kabul ederler.  

            Osmanlı Devletinde denizcilik vardı. Fakat Barbaros Hayrettin Paşa’nın Osmanlı Devletinin hizmetine girinceye kadar Akdeniz’de sefer yapacak güçte değildi.   1533 yılında Kanuni Sultan Süleyman Hızır Reis’i ( Barbaros H. Paşa) İstanbul’a çağırıp, donanmanın başına geçirdi. Barbaros ve onun yetiştirdiği kaptanlar uzun süre Akdeniz’i bir iç deniz gibi kullandılar. Bazı kaptan paşalar Hint Okyanusu’nda da Osmanlı gücünü gösterdiler. Osmanlı Devleti’nin kuvvetli olduğu yıllarda yerli Rum ve Museviler İmparatorluğun limanları arasında seyahat ve nakliye işlerini yürütürdü. Avrupa ve Anadolu arasında önce Ceneviz ve Venedikliler gemi işletti. Osmanlı padişahları ve devletin ünlü vezirleri imanlar arasında ticari filo kurmayı düşünmediler. Buğday, kuru meyve, dokuma imalatı eşyaları ve diğer Avrupa malları yabancı gemiciler tarafından taşınırdı. Tanzimat’tan sonra suyolu taşımacılığı, Fransız, İngiliz, Hollanda ve diğer ülkelerin gemicileri tarafından yürütülüyordu. Hâlbuki diğer ülkeler birbiriyle yaptıkları ticarette gümrük vergisi alıyordu. Osmanlı Devleti ekonomik olarak kayıptaydı. Devlet iyice gerileyince yabancılara adli, ticari alanda daha geniş haklar verildi. Balkan Savaşı, Birinci Dünya Savaşı sırasında devlet bu durumdan çok zarar gördü.

            Kurtuluş Savaşıyla yabancıları yurttan çıkardık. Savaş bitince barış gerekti. Lozan’da taraf olan devletler toplandı. Türkiye’nin siyasi, sosyal ve ekonomik olarak tam bağımsızlık ilkesi katılanlar tarafından kabul edildi. 24 Temmuz 1923 tarihinde barış imzalandı.

            Türkiye Cumhuriyeti Yunanistan’da bunan soydaşlarımızı Türkiye’ye getirdi. Hemen her şeyi düzeltmek kolay değildi. Şimdi, Türk Limanları arasında taşımacılığı Türk gemileri ve Türk bayrağı taşıyan gemiler  yapacaktı.. 20 Nisan 1926 tarihinde limanlarımız arasında gemi işletilmesi Türklerin gemileriyle yapılması kanunla düzenlendi. .Bu kanuna “Kabotaj Kanunu” adı verildi. Aynı yıl 1 Temmuz’dan itibaren kanun yürürlüğe girdi. Bir Temmuz yüzme bayramı değil denizlerimize sahip olma ve ticaret filomuzu güçlendirme bayramıdır

            Atatürk’ün denizcilik ile ilgili birçok sözü var.  Onun şu sözüyle denizcilik ve kabotaj bayramınızı kutlarım. “Denizciliği Türk’ün büyük ulusal ülküsü olarak düşünmeli, onu az zamanda başarmalıyız.”

 



Yazarın Tüm Yazıları
BİR KIYI KENTÇİĞİNİN KURTULUŞU 12 Eylül 2020, Cumartesi
YİRMİ ALTI AĞUSTOS’TAN OTUZ AĞUSTOS’A 26 Ağustos 2020, Çarşamba
ANADOLU’YU VE ÜLKESİNİ ÇOK SEVEN BİR ADAM 10 Ağustos 2020, Pazartesi
DENİZ KELİMESİ TÜRKÇE MİDİR? 1 Temmuz 2020, Çarşamba
19 MAYIS’I ASLA UNUTMA 19 Mayıs 2020, Salı
ANA SEVGİSİ 8 Mayıs 2020, Cuma
SALGIN HASTALIKLAR 6 Nisan 2020, Pazartesi
RADYO 13 Şubat 2020, Perşembe
HER YENİ BİR UMUT OLUR MU? 10 Ocak 2020, Cuma
MİS GİBİ GÜZEL İŞLER 21 Aralık 2019, Cumartesi
ŞU KARŞIKİ DAĞ DUMANLI DAĞ 10 Ekim 2019, Perşembe
BAĞIMSIZLIK SAVAŞIMIZIN YAPILDIĞI TOPRAKLARDAN SİZLERE SELAM GETİRDİM 12 Eylül 2019, Perşembe
MERHABA YEŞİL 3 Temmuz 2019, Çarşamba
MÜZELER HAFTASI GEÇİP GİDERKEN 25 Mayıs 2019, Cumartesi
ANAYASALAR VE EĞİTİM 11 Nisan 2019, Perşembe
UFAK TEFEK ŞEYLER 19 Şubat 2019, Salı
KENTLER HUZUR VEREN OTURMA YERLERİ OLMALI 1 Şubat 2019, Cuma
TAKVİMLERDEN YAPRAKLAR 22 Ocak 2019, Salı
YAREN DAĞI’NIN TEPESİNE ÇIKIP BAĞIRSAM MI? 13 Aralık 2018, Perşembe
TÜRK HARF DEVRİMİ VE MİLLET MEKTEPLERİNİN ÇAĞRIŞTIRDIKLARI 26 Kasım 2018, Pazartesi
TÜRKİYE’DE DEĞİŞİM CUMHURİYETLE BAŞLADI 1 Kasım 2018, Perşembe
CUMHURİYET BAYRAMI ANILARI 31 Ekim 2018, Çarşamba
DENİZ, DENİZ AKDENİZ 13 Eylül 2018, Perşembe
ANALAR VE ANA SEVGİSİ 14 Mayıs 2018, Pazartesi
KÖY ENSTİTÜLERİ 14 Nisan 2018, Cumartesi
SEKSEN DÖRT YIL ÖNCEYDİ- ALİAĞALILAR MUSTAFA KEMAL’İ GÖRDÜ 13 Nisan 2018, Cuma
SU NİMETTİR 22 Mart 2018, Perşembe
KADIN VE ÇOCUK 7 Mart 2018, Çarşamba
EĞİTİM VE ÖĞRETİM BİRLİĞİ 1 Mart 2018, Perşembe
KIRMIZI ŞERİTLİ MADALYALAR VE DÜŞÜNDÜRDÜKLERİ 5 Şubat 2018, Pazartesi
UYGARLIK VE KADIN 5 Aralık 2017, Salı
EYLÜL AYINI SEVMEYEN VAR MI? 14 Eylül 2017, Perşembe
BU VATAN TÜRK MİLLETİNİNDİR 31 Ağustos 2017, Perşembe
ZEYTİNLERE DOKUNMAYIN EFENDİLER 21 Ağustos 2017, Pazartesi
YURDUMUN SINIRLARI NASIL ÇİZİLDİ 24 Temmuz 2017, Pazartesi
DENİZCİLİK BAYRAMI 28 Haziran 2017, Çarşamba
HER AYIN ÜÇÜNCÜ HAFTASINDA MÜZELER ÜCRETSİZ OLSUN 1 Haziran 2017, Perşembe
CUMHURİYETE GİDEN YOLUN BAŞI ONDOKUZ MAYIS 19 Mayıs 2017, Cuma
ANA OLMAK 13 Mayıs 2017, Cumartesi
HERKESİN HIZIRI İLYASI FARKLI 5 Mayıs 2017, Cuma
SEVİLEN AY MAYIS 1 Mayıs 2017, Pazartesi
ÇEŞMELER 29 Mart 2017, Çarşamba
DENİZKIZLARI- DENİZİN KADINLARI 16 Mart 2017, Perşembe
DOKUZLARDAN-ONÜÇLERE 15 Şubat 2017, Çarşamba
SARSILMAK, SALLANMAK, KORKMAK 9 Şubat 2017, Perşembe
TAŞMAK COŞMAK VE KONTROL 1 Şubat 2017, Çarşamba
HER BELDEYE BİR ABDURRAHMAN 10 Ocak 2017, Salı
GİT GEMİ DEMİR ATMA BU LİMANA (2 ) 28 Aralık 2016, Çarşamba
GİT GEMİ DEMİR ATMA BU LİMANA 27 Aralık 2016, Salı
MUSTAFA KEMAL VE ASKERİ İZMİR YOLLARINDA 16 Eylül 2016, Cuma
DUMANLIDAĞI KAZILARI 3 Eylül 2016, Cumartesi
ALİAĞA ÇEVRESİNDE XIX YÜZYIL SONU ARKEOLOJİK KAZILAR 27 Ağustos 2016, Cumartesi
ARAPÇİFTLİĞİ SATILIK 20 Ağustos 2016, Cumartesi
NEMRUT ( KYME ) KAZILARI FOÇA’DAN SORULDU 13 Ağustos 2016, Cumartesi
HUKUK KÖŞESİ 19 Şubat 2016, Cuma