16 Şubat 2019, Cumartesi

TAKVİMLERDEN YAPRAKLAR

22 Ocak 2019, Salı

     


Cevat YILDIRIM

            İlkokul ikinci sınıfa başlayalı birkaç ay olmuştu. Büyük sınıflar kara tahtanın köşesine günün tarihini yazmış.  Evde cebime koyduğum kuru meyvelerden iki tanesini ağzıma attım. Tahtadan bakarak yazdığım yazıları yüksek sesle okumaya başladım. “Bugün yerli malı haftası. Giydiklerimiz, yediklerimiz, kullandıklarımız yerli malı, yurdun malı” Oh ne güzel.  12 Aralık derken dedem - demek ki, kânunusaninin adına “Aralık ayı” demişler. Dedeme:  

-O da ne demek, dedim.  Dedem anlamayacağım sanıp, avluya abdest almaya çıktı. 

        Yıllar geçti. Zaman denilen kavramı araştırdım. İlk Babil Takviminde iki dolunay arasındaki süreye bir ay adı verilmiş.  Aylar sıralanıp yıl oluşturulmuş. Bu takvime göre bir yıl 354 gündü. Ayın dünya etrafındaki dönüşü ay yılı sayıldı. Bazı milletler ay yılını esas alan çizelge kullandı. Güneş takvimini ilk bulanlar ise Mısırlılardı. (MÖ. 4000) Bu ülkede yaşayanlara göre Nil nehrinin taşma zamanını bilmek önemliydi. Mısır takvimi dünyanın güneşin etrafında dönüşüne göre düzenlenmişti.  Nil taşınca verimli topraklar getirirdi. Bu zaman cetvelinde yıl 365 gündü. Diğer modern takvimlerin başlangıcı da böyle oldu.

            Osmanlı Devleti 1676 yılına kadar “Hicri Takvimi” kullandı. Hicri takvimin başlangıcı 622 yılıdır.(Hicret)  1677 yılında Osmanlılar Rumi takvime geçti. Adı geçen takvimde önceleri ay yılına göre uygulama yapıldı. 1840 yılında güneş yılına geçildi.  1917 yılında Rumi takvimin yanında miladi takvim de kullanılıyordu. Rumi takvim de miladi takvim gibi güneş yılına göre hesaplandı. Ancak işler karışıyordu. Hicri takvim her yıl 11 gün geriye düşüyordu. Rumi takvim Batılıların kullandığı takvimden 13 gün daha gerideydi. Ticari ve sosyal alanda ülkeler arasında yanlışlıklara sebep oluyordu. 1916 yılı 16 Şubat’a zaman cetveline 13 gün ilave edildi. Yani takvimden 13 yaprak koparıldı. 1917 yılı bir(1) Mart gününden itibaren eşitlik sağlandı. Rumi yıl yerine “Miladi Takvim” yürürlüğe girdi.

            Günümüzde miladi takvim kullanılıyor. Rumi takvime dönmek bize bir şey kazandırmaz. Fakat eski belgelerde Rumi yıl yazılıdır. Meraklıları için kısa yolla miladiye çevirme nasıl yapılır:  (584) rakamını ilave edilir. Örnek 1326 Rumi yılını miladi yıla çevirmenin yöntemi: 1326+584= 1910 Miladi yılı gösterir. Mustafa Kemal ve arkadaşları 25 Aralık 1925 tarihinde takvim ve saatlerin batılılarla aynı olması için TBMM’ de yasa teklifi verdi. 1 Ocak 1926 günü de yılbaşı Ocak ayına alınmış oldu. 10 yıl içinde ağırlık, hacim, uzunluk ölçülerinde de Avrupa standardı uygulamaya koyuldu. 1945 yılında dedemin söylediği teşrinievvel, teşrinisani, kânunuevvel ve kânunusani ay adları da Ekim, Kasım, Aralık, Ocak şeklinde düzeltildi. Dedem çok yaşlı olduğu için bu isimleri benimseyemedi. Her şey değişiyor, güzel günlerin gelmesi milletimizin umudu olmalıdır.

            Bilgileri bir fıkra ile tamamlarsak okuyucuya serinlik vermiş oluruz. “Osmanlı Devletinde Hicri takvim kullanıldığı günlerde iki devlet memuru hamama gider. Giyinirken memurun biri arkadaşının çamaşırlarına baktığında ne görsün? O yıllarda dairenin evrakları her ay beyaz bir torbaya konup, üzerine yağlı boya ile o ayın adı yazılırmış. Çocuk baskını olan zavallı memur iç çamaşır alamamış. Arşivdeki torbalardan birini boşaltmış, eşine don diktirmiş. Aradan yıllar geçmiş. Memurların tayini çıkmış. Olmaz deme. Olmuş işte, donu yazılı olan memur politikaya atılmış. Eski arkadaşının çalıştığı kasabaya gitmiş. Yüksek sesle dürüstçe işler yapacaklarını söylemeye başlamış. Arkadaşını tanıyan memur atıp, tutan için kimse duymadan “ Ben senin Cemâzi-yel-evvelini bilirim demiş.” Allah kimseyi eski ayların torbasından tavşan çıkarma yoluna düşürmesin.

            İki bin on dokuz yılı hepinize sağlık ve hayırlı kazanç getirsin.

                                                 

 



Yazarın Tüm Yazıları
KENTLER HUZUR VEREN OTURMA YERLERİ OLMALI 1 Şubat 2019, Cuma
TAKVİMLERDEN YAPRAKLAR 22 Ocak 2019, Salı
YAREN DAĞI’NIN TEPESİNE ÇIKIP BAĞIRSAM MI? 13 Aralık 2018, Perşembe
TÜRK HARF DEVRİMİ VE MİLLET MEKTEPLERİNİN ÇAĞRIŞTIRDIKLARI 26 Kasım 2018, Pazartesi
TÜRKİYE’DE DEĞİŞİM CUMHURİYETLE BAŞLADI 1 Kasım 2018, Perşembe
CUMHURİYET BAYRAMI ANILARI 31 Ekim 2018, Çarşamba
DENİZ, DENİZ AKDENİZ 13 Eylül 2018, Perşembe
ANALAR VE ANA SEVGİSİ 14 Mayıs 2018, Pazartesi
KÖY ENSTİTÜLERİ 14 Nisan 2018, Cumartesi
SEKSEN DÖRT YIL ÖNCEYDİ- ALİAĞALILAR MUSTAFA KEMAL’İ GÖRDÜ 13 Nisan 2018, Cuma
SU NİMETTİR 22 Mart 2018, Perşembe
KADIN VE ÇOCUK 7 Mart 2018, Çarşamba
EĞİTİM VE ÖĞRETİM BİRLİĞİ 1 Mart 2018, Perşembe
KIRMIZI ŞERİTLİ MADALYALAR VE DÜŞÜNDÜRDÜKLERİ 5 Şubat 2018, Pazartesi
UYGARLIK VE KADIN 5 Aralık 2017, Salı
EYLÜL AYINI SEVMEYEN VAR MI? 14 Eylül 2017, Perşembe
BU VATAN TÜRK MİLLETİNİNDİR 31 Ağustos 2017, Perşembe
ZEYTİNLERE DOKUNMAYIN EFENDİLER 21 Ağustos 2017, Pazartesi
YURDUMUN SINIRLARI NASIL ÇİZİLDİ 24 Temmuz 2017, Pazartesi
DENİZCİLİK BAYRAMI 28 Haziran 2017, Çarşamba
HER AYIN ÜÇÜNCÜ HAFTASINDA MÜZELER ÜCRETSİZ OLSUN 1 Haziran 2017, Perşembe
CUMHURİYETE GİDEN YOLUN BAŞI ONDOKUZ MAYIS 19 Mayıs 2017, Cuma
ANA OLMAK 13 Mayıs 2017, Cumartesi
HERKESİN HIZIRI İLYASI FARKLI 5 Mayıs 2017, Cuma
SEVİLEN AY MAYIS 1 Mayıs 2017, Pazartesi
ÇEŞMELER 29 Mart 2017, Çarşamba
DENİZKIZLARI- DENİZİN KADINLARI 16 Mart 2017, Perşembe
DOKUZLARDAN-ONÜÇLERE 15 Şubat 2017, Çarşamba
SARSILMAK, SALLANMAK, KORKMAK 9 Şubat 2017, Perşembe
TAŞMAK COŞMAK VE KONTROL 1 Şubat 2017, Çarşamba
HER BELDEYE BİR ABDURRAHMAN 10 Ocak 2017, Salı
GİT GEMİ DEMİR ATMA BU LİMANA (2 ) 28 Aralık 2016, Çarşamba
GİT GEMİ DEMİR ATMA BU LİMANA 27 Aralık 2016, Salı
MUSTAFA KEMAL VE ASKERİ İZMİR YOLLARINDA 16 Eylül 2016, Cuma
DUMANLIDAĞI KAZILARI 3 Eylül 2016, Cumartesi
ALİAĞA ÇEVRESİNDE XIX YÜZYIL SONU ARKEOLOJİK KAZILAR 27 Ağustos 2016, Cumartesi
ARAPÇİFTLİĞİ SATILIK 20 Ağustos 2016, Cumartesi
NEMRUT ( KYME ) KAZILARI FOÇA’DAN SORULDU 13 Ağustos 2016, Cumartesi
HUKUK KÖŞESİ 19 Şubat 2016, Cuma