131019098
28 Kasım 2021, Pazar

BİR KÖY ÖĞRETMENİNİN ANILARI

9 Kasım 2021, Salı

     


CEVAT YILDIRIM

Senelerce önce öğretmen olarak Orta Anadolu’da bir köye atandım. Çevrem; kurak, sapsarı uzayıp giden bir bozkırdı. Tarlalar, meralar ufukta dağların dibine uzanıyordu. Tek öğretmendim. Okul yönetimi bana aitti.  Okulun temizlik işlerini öğrenciler yapsa da onların baş edemediği işler de bana bakıyordu. Tabii ki yazı işleri de benim elimden çıkıyordu.

             Eğitim öğretime başlayalı bir buçuk ay dolmadan okul bahçesinde Cumhuriyet Bayramını kutladık. Köyden yirmi beş, otuz kadar köylü töreni izlemeye geldi. Üçü yaşlı kadın,  diğerleri erkekti. Önce ben, Cumhuriyete nasıl ulaştığımızı anlattım. Çocuklar şiirlerini okudu. Muhtar ve yaşlı kişiler çocukları ve beni kutladı. İçlerinden biri komşum Alaaddin amcaydı. Yanıma geldi.  “Hocam Saltanat ne, Cumhuriyet ne” diye sordu. Kısaca “Cumhuriyet halkın seçtiği vekiller eliyle ülkeyi yönetmesi, saltanat ise bir kişinin devleti idare etmesi” demektir diye söyledim. “Birkaç gün sonra köy odasında bu konuları konuşalım şimdi öğrencilere Atatürk ve Cumhuriyeti anlatacağım diyerek izin istedim.

            O tarihlerde Orta Anadolu’da köylerde kahvehane yoktu. Köy odaları vardı. Bazı odalarda köylüler toplanıp sohbet ederdi. Köylülerin çoğu tahıl ekimi ile uğraşıyordu. Gençler traktörle, atlarla tarlaları sürüyordu. Bazıları mibzer denen araçla tohum atıyordu. Atla arazi sürenler, toprağa tohumu elle saçardı. Ekim, Kasım ayları köylünün ekim yaptığı, tohum attığı günlerdi.  On Kasım günü, okulda Atatürk’ü andığımız bir program yaptım. Köyde bir gazi vardı. O gün okula geldi. İstiklal Savaşında düşmanı nasıl denize döktüklerini anlattı. Çocuklar can kulağı ile dinlediler.  Teşekkür ederek ellerini öptüm. İki öğrenci ile evine uğurladım.    

           O akşam yemekten sonra muhtarın odasında toplandık. Köylüler ne konuşacağımı merakla bekliyordu. Önce Kurtuluş Savaşını anlattım. Savaş bitince Mudanya silah bırakılma anlaşması imzalandı. Daha sonra İtilaf Devletleri Lozan’da barış görüşmelerine hem TBMM. Hükümetini, hem Osmanlı Hükümetini çağırdı. Osmanlı Hükümetinin kurtuluşta hiç payı yoktu. Üstelik yabancılarla işbirliği yapmıştı. Büyük Kurtarıcı ve Kuvay-ı Milliyeciler hakkında idam kararı verdiler. Türk Ordusu karşısına ihanet ordusu çıkardılar. Osmanlı hanedanı her nasılsa idareyi ele almış. Altı yüz yıldır Türk Milletinin başına çökmüştü. 20 Nisan 1920’den beri TBMM. Hükümeti her türlü kötülüklere göğüs germiş, düşmanı kovmuş, ülkeyi kurtarmıştı. Tevfik Paşa ve İzzet Paşa gibiler birilerinin tezgâhlamasıyla idareye ortak olmak istiyorlardı. Meclis içinde Rauf Orbay, Refet Bele gibi kişiler de Sultan’ın tarafını tutuyor, “Biz padişah ekmeği yedik. Ona ihanet edemeyiz” diyordu. Mecliste Anayasa, adalet ve din işleri komisyonları Halifelik ve Sultanlığın ayrılamayacağını türlü dillerle anlatıp, işleri zorlaştırıyordu. Mustafa Kemal konuyu çözmek için, önünde bulunan sıranın üstüne çıkarak halifelik ile devlet işlerinin neden ayrılması gerektiğini açıkladıktan sonra bugünkü idarenin halk idaresi olduğunu hatırlattı. Saltanatın memleket idaresinde hakkı olmadığını, bu işin er geç çözüleceğini belirtti. Fakat işi yokuşa süren bazı kafaların kesileceğini söyledi. Komisyon başkanı Hoca Müfit Efendi af dileyerek; - Biz konuyu başka açıdan ele almıştık, dedi.  Oylamaya geçildi. Mersin milletvekili Selahattin Bey’in haricinde orada bulunanlar “kabul” oyu verdi. Saltanatın kaldırılması yasası 01 Kasım 1922 günü TBMM, de kabul edildi. Atatürk Devrimleri 1938 yılı sonuna kadar sürdü. Önemli devrimlerin bazıları Ekim ve Kasım aylarında gerçekleşti. Bu aylarda ekildi. Devrimler İyi ekilmiş ki günümüzde de yaşamaktadır. 

            Kasım Ayındaki diğer devrimleri şu şekilde sıralayabiliriz. a) 01 Kasım 1928 Harf ve yazı devrimi, b) 25 Kasım 1925 Şapka ve kıyafet devrimi, c) 26 Kasım 1934 Lakap ve unvanların kaldırılması, d) 30 Kasım 1925 Tarikatların kaldırılması, Tekke ve zaviyelerin kapatılması.  

            Yine Kasım ayında köy odasında köylülerle sohbet ettik. Onlara seslendim. Osmanlı Devleti, Selçuklular gibi Arap yazısını kullandı. Orta Asya’daki Türk Devletleri ise Göktürk ve Uygur harfleriyle yazdı. Göktürk alfabesi Kültigin ve Bilge Kağan anıtlarında görülebilir. Vezir Tonyukuk’a ait taş anıt da aynı harflerle yazılmıştı. Arap harfleri Türk Diline uygun değildi. Sesli harfleri yoktu. Okumakta güçlük çekilir. On on beş yıl okula gidip öğrenemeyen kişiler olurdu. Cumhuriyet Dönemi Osmanlı devrinden yüzde dört oranında okur-yazar devraldı. Enver Paşa ikinci Meşrutiyetten sonra yazı devrimi yapmak istese de savaş başladığı için vazgeçti dedim. Orta yaşlılardan biri söz aldı. “Ben okumayı asker ocağında öğrendim” Acele etmezseniz açıklayacağımı söyledim.      

                - Atatürk daha Erzurum Kongresi sırasında harfleri değiştirmeyi kafasına koymuştu. Zamanı gelince uygulanacaktı. Hemen yazı işine girişmedi. Anayasada laiklik temelini attı. Osmanlının yüksek tabakası Enderun’da okuyordu. Halk onların yazdıklarını anlamıyordu. Yunus ve Köroğlu hikâyeleri sözlü olarak halk tarafından biliniyordu. Osmanlı yazarları ile halk arasında  adeta bir uçurum vardı. Atatürk yeni Türk alfabesini tüm halkın öğrenmesini istese de aydınlar bunun hemen yapılmasının olanak dışı olduğunu söylüyordu. Atatürk bir alfabe komisyonu kurdu. Bir gün Sarayburnu parkına gitti. Hüzünlü bir müzik yapılıyordu. Bir müddet sabretti. Sonra Falih Rıfkı’yı yanına çağırdı. Bir defter bulunmasını istedi. Defter yapraklarına bir şeyler karalayıp, yaprakları yırtıp yanına koydu. Önce iyi Türkçe bilen genç bir adamı çağırdı. Okumasını istedi. Genç okuyamadı. Çünkü adam bu harfleri tanımıyordu. Falih Rıfkı Bey’den bunları okumasını istedi. Harfler Latin yazısıydı. “Halkın yüzde yirmisi okuma bilir, yüzde sekseni bilmezse bundan üzüntü duymak gerekir” dedi. “Türk Halkı yazısı ve düşüncesi ile gerçek yerinin uygarlık dünyasında olduğunu ispat edecektir”. Atatürk daha sonra Dolmabahçe Sarayında bilginler, yazarlar, gazeteci ve mebuslara (milletvekili) bu iş ya üç ay içinde ya olur ya hiç olmaz. Başbakan İsmet Paşa’nın ilk fikri bu işin kısa zamanda olamayacağı, devlet işlerinde karışıklık yaratacağı idi.  

      Milletvekilleri seçim bölgelerine gönderildi. Amaç yeni harfler hakkında gerekli düzenlemeyi yapmaktı. 01 Kasım 1928 tarihinde TBMM, de Yeni Türk alfabesi kabul edildi. Mili Eğitim Bakanı Mustafa Necati “Millet Mektepleri Tüzüğünü” hazırladı. 1929’da bir yıl içinde bu kurslardan bir milyon kişi okur-yazarlık diploması aldı.

 

 

 

           

 


Yazarın Tüm Yazıları
BİR KÖY ÖĞRETMENİNİN ANILARI 9 Kasım 2021, Salı
TÜRK DİLİ MİLLETİN KALBİDİR, ZİHNİDİR 27 Eylül 2021, Pazartesi
KURTULUŞA DOĞRU 26 Ağustos 2021, Perşembe
EGE’DE BÜYÜK TAARRUZ ÖNCESİ VE SONRASI 25 Ağustos 2021, Çarşamba
GÜZELHİSAR-I MENEMEN 1 Temmuz 2021, Perşembe
İSTANBUL- SAMSUN YOLU İSTİKLAL YOLUDUR 19 Mayıs 2021, Çarşamba
MART AYI DERT AYI 4 Mart 2021, Perşembe
GÜZELHİSAR ÇAYINDA GELENEKSEL BALIKÇILIK 9 Aralık 2020, Çarşamba
BİR KIYI KENTÇİĞİNİN KURTULUŞU 12 Eylül 2020, Cumartesi
YİRMİ ALTI AĞUSTOS’TAN OTUZ AĞUSTOS’A 26 Ağustos 2020, Çarşamba
ANADOLU’YU VE ÜLKESİNİ ÇOK SEVEN BİR ADAM 10 Ağustos 2020, Pazartesi
DENİZ KELİMESİ TÜRKÇE MİDİR? 1 Temmuz 2020, Çarşamba
19 MAYIS’I ASLA UNUTMA 19 Mayıs 2020, Salı
ANA SEVGİSİ 8 Mayıs 2020, Cuma
SALGIN HASTALIKLAR 6 Nisan 2020, Pazartesi
RADYO 13 Şubat 2020, Perşembe
HER YENİ BİR UMUT OLUR MU? 10 Ocak 2020, Cuma
MİS GİBİ GÜZEL İŞLER 21 Aralık 2019, Cumartesi
ŞU KARŞIKİ DAĞ DUMANLI DAĞ 10 Ekim 2019, Perşembe
BAĞIMSIZLIK SAVAŞIMIZIN YAPILDIĞI TOPRAKLARDAN SİZLERE SELAM GETİRDİM 12 Eylül 2019, Perşembe
MERHABA YEŞİL 3 Temmuz 2019, Çarşamba
MÜZELER HAFTASI GEÇİP GİDERKEN 25 Mayıs 2019, Cumartesi
ANAYASALAR VE EĞİTİM 11 Nisan 2019, Perşembe
UFAK TEFEK ŞEYLER 19 Şubat 2019, Salı
KENTLER HUZUR VEREN OTURMA YERLERİ OLMALI 1 Şubat 2019, Cuma
TAKVİMLERDEN YAPRAKLAR 22 Ocak 2019, Salı
YAREN DAĞI’NIN TEPESİNE ÇIKIP BAĞIRSAM MI? 13 Aralık 2018, Perşembe
TÜRK HARF DEVRİMİ VE MİLLET MEKTEPLERİNİN ÇAĞRIŞTIRDIKLARI 26 Kasım 2018, Pazartesi
TÜRKİYE’DE DEĞİŞİM CUMHURİYETLE BAŞLADI 1 Kasım 2018, Perşembe
CUMHURİYET BAYRAMI ANILARI 31 Ekim 2018, Çarşamba
DENİZ, DENİZ AKDENİZ 13 Eylül 2018, Perşembe
ANALAR VE ANA SEVGİSİ 14 Mayıs 2018, Pazartesi
KÖY ENSTİTÜLERİ 14 Nisan 2018, Cumartesi
SEKSEN DÖRT YIL ÖNCEYDİ- ALİAĞALILAR MUSTAFA KEMAL’İ GÖRDÜ 13 Nisan 2018, Cuma
SU NİMETTİR 22 Mart 2018, Perşembe
KADIN VE ÇOCUK 7 Mart 2018, Çarşamba
EĞİTİM VE ÖĞRETİM BİRLİĞİ 1 Mart 2018, Perşembe
KIRMIZI ŞERİTLİ MADALYALAR VE DÜŞÜNDÜRDÜKLERİ 5 Şubat 2018, Pazartesi
UYGARLIK VE KADIN 5 Aralık 2017, Salı
EYLÜL AYINI SEVMEYEN VAR MI? 14 Eylül 2017, Perşembe
BU VATAN TÜRK MİLLETİNİNDİR 31 Ağustos 2017, Perşembe
ZEYTİNLERE DOKUNMAYIN EFENDİLER 21 Ağustos 2017, Pazartesi
YURDUMUN SINIRLARI NASIL ÇİZİLDİ 24 Temmuz 2017, Pazartesi
DENİZCİLİK BAYRAMI 28 Haziran 2017, Çarşamba
HER AYIN ÜÇÜNCÜ HAFTASINDA MÜZELER ÜCRETSİZ OLSUN 1 Haziran 2017, Perşembe
CUMHURİYETE GİDEN YOLUN BAŞI ONDOKUZ MAYIS 19 Mayıs 2017, Cuma
ANA OLMAK 13 Mayıs 2017, Cumartesi
HERKESİN HIZIRI İLYASI FARKLI 5 Mayıs 2017, Cuma
SEVİLEN AY MAYIS 1 Mayıs 2017, Pazartesi
ÇEŞMELER 29 Mart 2017, Çarşamba
DENİZKIZLARI- DENİZİN KADINLARI 16 Mart 2017, Perşembe
DOKUZLARDAN-ONÜÇLERE 15 Şubat 2017, Çarşamba
SARSILMAK, SALLANMAK, KORKMAK 9 Şubat 2017, Perşembe
TAŞMAK COŞMAK VE KONTROL 1 Şubat 2017, Çarşamba
HER BELDEYE BİR ABDURRAHMAN 10 Ocak 2017, Salı
GİT GEMİ DEMİR ATMA BU LİMANA (2 ) 28 Aralık 2016, Çarşamba
GİT GEMİ DEMİR ATMA BU LİMANA 27 Aralık 2016, Salı
MUSTAFA KEMAL VE ASKERİ İZMİR YOLLARINDA 16 Eylül 2016, Cuma
DUMANLIDAĞI KAZILARI 3 Eylül 2016, Cumartesi
ALİAĞA ÇEVRESİNDE XIX YÜZYIL SONU ARKEOLOJİK KAZILAR 27 Ağustos 2016, Cumartesi
ARAPÇİFTLİĞİ SATILIK 20 Ağustos 2016, Cumartesi
NEMRUT ( KYME ) KAZILARI FOÇA’DAN SORULDU 13 Ağustos 2016, Cumartesi
HUKUK KÖŞESİ 19 Şubat 2016, Cuma