22 Nisan 2019, Pazartesi

ANAYASALAR VE EĞİTİM

11 Nisan 2019, Perşembe

     


Cevat YILDIRIM

            Şu günlerde Şemsi Belli’nin“Anayaso bize de iltimaso” şiirinden iki dize nedense dilimde dolanmaya başladı. İlginç bir şiirdir. Hakkâri’de Zap suyunda hasta çocukları ile birlikte boğulan bir ailenin dramını anlatır. Neden şiirde Baba Hasso anayasadan iltimas ister?  Merak edenler şiiri bulup okuyabilir. Selda Bağcan ve Moğolların birlikte seslendirdiği türkü de bir zamanların gençliğinin yüreklerinde yer etmişti.

             Ülkemizde Anayasaların uygulanmasına 1876 yılında başlandı. Adı “Teşkilatı Esasiye Kanunu” idi. Bu yasada devletin rejimi belli değildi. Padişah önce anayasayı kabul etti. Arkasından yasayı kaleme alan Mithat Paşa’yı önce Taif’e sürdü. Birkaç ay sonra paşanın yaşamını ortadan kaldırdı. Anayasa halk oylamasına da sunulmadı. Anayasa da kaldırıldı. Yasanın on altıncı maddesi eğitimi düzenler. Bugünkü sözcüklerle şu şekildeydi. “Bütün okullar devletin koruması ve denetimi altındadır. Osmanlı Devletinin eğitimi söz gelişi birlik ve düzen içinde yürütülebilmesi için ülkedeki çeşitli milletlerin önem verdiği ilkelere ait olan usullerde eğitim ve öğretim yapılması gerekir”    

1908 yılında II. Meşrutiyet ilan edildi. Yeni bir anayasa getirilmedi I.Meşrutiyet’te kabul edilen anayasa uygulamaya alındı. 1921 Anayasası da “Teşkilatı Esasiye Kanunu” adını taşımaktaydı. Kurtuluş Savaşı sırasında Türkiye Büyük Millet Meclisi Bakanlar Kurulunca hazırlanan yeni anayasa TBMM’de tartışılarak kabul edildi. Olağanüstü koşullarda hazırlanan yasa sadedir ve 23 maddedir. Milli Egemenlik ilkesi açıkça belirtildi. Yasaya göre TBMM hem yürütme, hem yasama yetkisine sahipti. 11. Maddede evkaf, maarif, sıhhiye, iktisat ve ziraat konularının vilayet meclislerine bırakıldığı yazıldı.

            1924 Anayasasının birinci maddesinde rejimin bir Cumhuriyet olduğu açıklanır. İkinci madde ile “Türkiye Devleti’nin dini, dini İslâm’dır. Resmi dili Türkçedir. İdare merkezi Ankara şehridir”  9 Nisan 1928 günü 120 imzalı bir öneri ile ikinci maddede değişiklik teklifi verilerek, 10 Nisandan itibaren geçerli olarak kabul edilmesine karar verildi. Anayasadaki din maddesi kaldırıldı. Yerine “Türkiye Devleti Cumhuriyetçi, Milliyetçi, Halkçı, Devletçi, Layık ve Devrimcidir. Devlet dili Türkçedir. Başkenti Ankara’dır” cümleleri eklendi. 5 Şubat 1937’de yapılan değişiklik ile “Laiklik ilkesi” anayasada açıkça yer aldı.  

1946 yılında çok partili hayata geçildi. Yapılan seçimleri Demokrat Parti kazandı. On yıllık iktidar 1960’da askeri darbeyle sona erdi. Kurucu Meclis tarafından yeni anayasa taslağı hazırlandı. Halkın oyuna başvuruldu. Türk halkı büyük çoğunlukla 1961 yılında yeni anayasayı kabul etti. 1961 Anayasası kişiler için “temel hak ve özgürlükler” bakımından oldukça ileri durumdaydı. Bu anayasa kuvvetler ayrılığına önem veren bir hukuk belgesiydi. 1961 Anayasasında Anayasa Mahkemesi ilk kez yer aldı. Anayasanın 157 maddesi ve 22 geçici maddesi var. En önemli maddelerinden biri de ikinci maddedir. Yazılan tümcede yasanın demokratik, laik ve sosyal hukuk devleti olduğu vurgulanmıştı. Ellinci madde vatandaşın eğitimi ile ilgilidir. Halkın öğrenim ve eğitim ihtiyaçlarının karşılanmasını devlete görev olarak verildi. 1971 yılında özgürlük içeren maddelere sınır getirilse de anayasa 1980 yılı askeri darbesine kadar yürürlükte kaldı. 

            Darbeciler yeni bir anayasa hazırlattı. Halkın görüşüne sunuldu. 1982 yılında büyük çoğunlukla anayasa kabul edilmiş oldu. Birinci maddesinde Türkiye Devleti’nin bir Cumhuriyet olduğu yazıldı. İkinci maddede ise Türkiye Cumhuriyeti’nin “Atatürk Milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devletidir” şeklinde ifade edildi. 1982 Anayasası 177 asıl madde ve 19 geçici maddeden meydana geldi. Yukarıda bazı maddelerine değinilen anayasada kırk ikinci madde eğitim ve öğretim hakkıyla ilgilidir. “Kimse eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz. İlköğretim kız ve erkek bütün vatandaşlar için zorunludur ve devlet okullarında parasızdır” biçiminde yazıldığı görüldü.

            Atatürk yirminci yüzyılın en büyük lideridir. 57 yıllık kısa hayatında 3997 kitap okumuştur.  Eğer okumasaydı Türkiye Cumhuriyetini kurabilir miydi? Mardin’den çıkıp Amerika’da yaptığı araştırmalarla 2015 yılında Kimya Alanında Nobel Ödülünü alan Aziz Sancar, Türkiye’nin gurur kaynağıdır. Yetiştiği ortamı Atatürk Türkiye’sine borçlu olduğunu açıkladı. Onun adını tüm dünya öğrendi. Bazı vatandaşlar laiklik kavramını dinsizlik sanmaktadır. Oysa laiklik her kişinin düşüncesinde ve inancında serbest olduğu anlamındadır. Ne güzel, İslâm inancına sahip vatandaşlarımız hür bir şekilde her yerde ibadetlerini yapabilmektedir. 2019 yılında daha çok kitap okumaya ihtiyacımız var. Eğer Cumhuriyeti yüceltmek istiyorsak yaşam boyu kitap ve diğer yayınları okumalıyız

            Tabii ki, yeni Aziz Sancarlar yetiştirmek istiyorsak, Atatürk’ün “Benim manevi mirasım akıl ve ilimdir” fikrini sıkı şekilde takip etmelidir. Bu araştırmayla tüm eğitimcilerimize sağlıklı çalışmalar ve başarılar dilerim.

             

 



Yazarın Tüm Yazıları
ANAYASALAR VE EĞİTİM 11 Nisan 2019, Perşembe
UFAK TEFEK ŞEYLER 19 Şubat 2019, Salı
KENTLER HUZUR VEREN OTURMA YERLERİ OLMALI 1 Şubat 2019, Cuma
TAKVİMLERDEN YAPRAKLAR 22 Ocak 2019, Salı
YAREN DAĞI’NIN TEPESİNE ÇIKIP BAĞIRSAM MI? 13 Aralık 2018, Perşembe
TÜRK HARF DEVRİMİ VE MİLLET MEKTEPLERİNİN ÇAĞRIŞTIRDIKLARI 26 Kasım 2018, Pazartesi
TÜRKİYE’DE DEĞİŞİM CUMHURİYETLE BAŞLADI 1 Kasım 2018, Perşembe
CUMHURİYET BAYRAMI ANILARI 31 Ekim 2018, Çarşamba
DENİZ, DENİZ AKDENİZ 13 Eylül 2018, Perşembe
ANALAR VE ANA SEVGİSİ 14 Mayıs 2018, Pazartesi
KÖY ENSTİTÜLERİ 14 Nisan 2018, Cumartesi
SEKSEN DÖRT YIL ÖNCEYDİ- ALİAĞALILAR MUSTAFA KEMAL’İ GÖRDÜ 13 Nisan 2018, Cuma
SU NİMETTİR 22 Mart 2018, Perşembe
KADIN VE ÇOCUK 7 Mart 2018, Çarşamba
EĞİTİM VE ÖĞRETİM BİRLİĞİ 1 Mart 2018, Perşembe
KIRMIZI ŞERİTLİ MADALYALAR VE DÜŞÜNDÜRDÜKLERİ 5 Şubat 2018, Pazartesi
UYGARLIK VE KADIN 5 Aralık 2017, Salı
EYLÜL AYINI SEVMEYEN VAR MI? 14 Eylül 2017, Perşembe
BU VATAN TÜRK MİLLETİNİNDİR 31 Ağustos 2017, Perşembe
ZEYTİNLERE DOKUNMAYIN EFENDİLER 21 Ağustos 2017, Pazartesi
YURDUMUN SINIRLARI NASIL ÇİZİLDİ 24 Temmuz 2017, Pazartesi
DENİZCİLİK BAYRAMI 28 Haziran 2017, Çarşamba
HER AYIN ÜÇÜNCÜ HAFTASINDA MÜZELER ÜCRETSİZ OLSUN 1 Haziran 2017, Perşembe
CUMHURİYETE GİDEN YOLUN BAŞI ONDOKUZ MAYIS 19 Mayıs 2017, Cuma
ANA OLMAK 13 Mayıs 2017, Cumartesi
HERKESİN HIZIRI İLYASI FARKLI 5 Mayıs 2017, Cuma
SEVİLEN AY MAYIS 1 Mayıs 2017, Pazartesi
ÇEŞMELER 29 Mart 2017, Çarşamba
DENİZKIZLARI- DENİZİN KADINLARI 16 Mart 2017, Perşembe
DOKUZLARDAN-ONÜÇLERE 15 Şubat 2017, Çarşamba
SARSILMAK, SALLANMAK, KORKMAK 9 Şubat 2017, Perşembe
TAŞMAK COŞMAK VE KONTROL 1 Şubat 2017, Çarşamba
HER BELDEYE BİR ABDURRAHMAN 10 Ocak 2017, Salı
GİT GEMİ DEMİR ATMA BU LİMANA (2 ) 28 Aralık 2016, Çarşamba
GİT GEMİ DEMİR ATMA BU LİMANA 27 Aralık 2016, Salı
MUSTAFA KEMAL VE ASKERİ İZMİR YOLLARINDA 16 Eylül 2016, Cuma
DUMANLIDAĞI KAZILARI 3 Eylül 2016, Cumartesi
ALİAĞA ÇEVRESİNDE XIX YÜZYIL SONU ARKEOLOJİK KAZILAR 27 Ağustos 2016, Cumartesi
ARAPÇİFTLİĞİ SATILIK 20 Ağustos 2016, Cumartesi
NEMRUT ( KYME ) KAZILARI FOÇA’DAN SORULDU 13 Ağustos 2016, Cumartesi
HUKUK KÖŞESİ 19 Şubat 2016, Cuma