8 Aralık 2019, Pazar

ŞU KARŞIKİ DAĞ DUMANLI DAĞ

10 Ekim 2019, Perşembe

     


CEVAT YILDIRIM

 

            Geçen haftaydı, “Dağ yürümezse abdal yürür” dedik. Yollara düştük.  Aliağa’nın ünlü mali müşaviri Selim Bey, yanındaki uzun boyu, güler yüzüyle dağcı Cengiz Bey ile Güzelhisar’a çıkageldiler. Asistanım gibi davranan kardeşim Selim otosunun yönünü doğuya doğru çevirdi. Ver elini Karakuzu Mahallesi dedik. Otomobil asfaltın üzerinden ileriye doğru atıldı. Karakuzu’ya vardığımızda önceden sözleştiğimiz Yaman Muhtar Mehmet’i bizi bekler bulduk. Yamaner bize sıcak çay ikram ettikten sonra “Ovacık Yaylasına doğru adımlarımızı atmaya başladık. Yol çok dikti. Ne yolu canım gerçek keçiyolu. Emelimiz gerçekten keçileri görmekti. Etrafta dikenli pırnal çalıları, dikensizleri ve meşelikle dolu. Dedim,  keçi olsam daha iyi mi tırmanırdım? Muhtar greyder ve kepçelerle dağın eteğinden yol başlatmış. Fakat koskoca Dumanlı Dağ’ın doruğuna hemen yol açmak  kolay mı? Yine yatay ve dikey olarak bir hayli yol uzamış, “Koca Koru’ya” ulaşmış. İşte o açılmış yolun ilk düzlüğüne vardığımızda Yamaner’den bir aferin aldık. Yolda kalmadık, fakat kimseye duyurmadan biraz oflayıp yürüyüşe devam ettik. Dar patikalar, sık makilikler arasından geçip giderken az da olsa bitkisiz yerlerden Çandarlı Denizi’ni de gördük. ( Ah Pitane)  

            Siz dağları bilmezsiniz. Burası Cumalı’nın “Viran Dağları” değil. Ege Bölgesi’nde Aliağa’nın Dumanlı Dağı.  Genç bir volkan konisi. Türkiye’deki beş Dumanlı Dağ’dan biridir. Ege’de bir tane de Muğla’da Dumanlı Dağ var. Diğerlerini meraklı olanlar bulsun. Rehberimiz karşıdan değişik bir oluşum gösterdi. Mantar gibi kayanın altında sapa benzer bir sütunçe var. Altında yağmur yağdığında çoban ve hayvanları barınırmış.  Terleyip, taşlara, çukurlara, meşe köklerine basa basa nihayet tarlalardan oluşan küçük bir düzlüğe vardık. Rüştü adında bir hayvan bakıcısı biz karşıladı.. Burada iki tane ilk çağlardan kalma kayaya oyulmuş kuyu var. Tarlalar çok geniş değil. Tabiat büyük arazi yapmaya elvermiyor.  Yığma olarak mahalli granit taşlardan imal edilmiş kulübenin duldasında mola verdik. Batı yönde bulunduğumuz yere göre yüksek bir tepe var. Üzeri dik başlı kayalarla örtülü.  Burası “Kaplan Kaya” yaylası.  Altmış yetmiş yıl önce arazide nasıl yaşandığını Yörüklere sorun. Dağların bu bölgesi Derici yörüklerinin yurdu. Keçi ve koyun otlatılır. Küçük çapta tarım da yapılır.

            Sözlüğe göre; bulunulan düz yöreden yukarı doğru yükselen toprak ve kayalardan oluşan yükseltilere dağ denir, diye yazılmış. Dağın en yüksek yerine doruk, aşağıya doğru, düze yakın olan kısımlara etek veya dağın bedeni denir.  Bir Çin Atasözü der ki: Dağlara çıkmayan uzakları göremez. Köroğlu: Yasladım arkamı dağ ile taşa/ Soyguncudur diye çattılar bana. //derken, Karacaoğlan da: Yürü be hey Bolkar Dağı/ Senden yüce dağ olma mı/ Sende yaylayan güzelin/ Yanakları al olma mı// diyerek dağlara çatmış. Sevgilisini de övmüş.  Cahit Sıtkı Tarancı da: Aşk ile koskoca dağları düz ettim// der. Biz şairin dediği gibi düz edemedik. Yamaner’in rehberliğinde yola düştük. Önce yarım yukarı, sonra alıç meyvesinden atıştırma, adımları eğri büğrü taşların üzerine basarak ileri atıldık. Ovacık yaylası önümüze serildi.

            Şimdi gördüğümüz yer bir vadi doğu ve güney yönde yüksek tepeler, aşağıda düz bir ova. Turgut Amca ve oğlu İbrahim, yanlarında Müştak Ağa darı harmanı dövüyorlar. At ve öküzle değil. Yere bir kıl kilim sermişler. Üzerine darı koçanlarını dökmüşler. Bir kısmını çuvallara doldurmuşlar. Çuvalları biteviye sopalıyorlar. Taneler çuvalın içine dökülüyor. Sonra yerde uzanan sergiye boşaltıyorlar. Yaylanın adamları bizi çok sıcak karşıladılar Hoş –beşten sonra yaylanın çeşmesine yöneldik. Bizim Selim çeri domateslerden bir miktar topladı. Müştak Ağa bize dostça sarılırken “Delik taşı” göstermeyi ihmal etmedi. Taşa yakın bir yerde Roma döneminden kalma soyulmuş bir mezar kalıntısı gösterdi.  -Haydi, çeşme başına, dedi bizim rehber muhtar. Yürürken pürlerin arasından Karabıyık Mustafa elide tahrasıyla bize “Hoş geldiniz töreni” yaptı. Bir miktar yürüdükten sonra düz bir alana geldik. Küçük vadide kışın coşan, şu an kuru bir dere yatağı yanına vardık. Ben terlediğim için çeşmenin arkasında iç çamaşırlarımı değiştirirken gençler bir ateş yaktı. İlk tutuşturmada tarih öncesi insanlarının yaptığı gibi kütük üzerinde bir odunu sürterek ateş çıkarma seremonisi yaptılar. Bu anlattıklarım tiyatro değildir. Oturulan damlardan kibrit getirilip kocaman bir ateş yakıldı. Dağcımız da çevreden kalın odunlar topladı.

            Ateş közlemeden muhtar tava ile güzel bir çığırtma yaptı. Bergama’da bile böylesini bulmak olası değil. Izgara üzerine yeterli malzeme dizilip közleşen ateşin üzerine kondu. Yardımcı rehber de salata yapmakla uğraşırken İbrahim taşlardan bir sofra hazırladı. Ben göletin yanından Karabıyık dayının yanına gelip çöktüm. Manisalı Karabıyık benim nasıl yürüyüp dağa tırmandığıma hayret etti? Canınız çekmesin Derici aşiretinden genç lider bize mükellef bir ziyafet verdi. Ne kadar teşekkür etsek yetmez. Selim’in helvaları da çok nefisti. Müştak ile İbrahim helvalara beşer parmakları ile daldılar.

            Karınlar doyduktan sonra meşe ağaçlarının altına dinlenmeye çekildik. Manisalı Karabıyık yaylada bir günün nasıl geçtiğini anlattı. Derici aşiretinin geleneklerinden de bahsetti. Selim isteğim üzerine röportajı kamera ile ölümsüzleştirdi. Gün ilerliyordu. Muhtar yola çıkmamız gerektiğini söyleyince toparlandık, peşine düştük. Nerdeyse Dumanlı Dağ’da bir çift kundura bırakacaktım.

            Kuzeyden çıkarken ve doğudan dönerken, pırnal çalısı, karaçalı,  ardıç, alıç, akçakesme tespih, domuz eriği, sumak gibi bitkilere rastladık. Böğürtlenleri, yayladaki dere kenarında söğütleri, koca çınarı da unutmayalım. Tabii ki Muhtar henüz boynunu yukarı uzatan “şevketi bostan” dikenini de gösterdi. Kekikler, ayıkulakları, kuzukulakları da vardı. Hepsine baktık. Fakat bir gün tamamen bitkiler için çıkmalı. Selim’in kamerası ile yakaladığı şakayık’a benzer bitkiler de renk ve biçim olarak görülmeye değerdi.

            Yaylanın adı Kanuni Sultan Süleyman döneminde de geçmekte ayrıntıları kitapta anlatmak istiyorum. Buraya kadar yol yapılsa, yaylalar da Avrupa’daki gibi ıslah edilse Dumanlı’da hayvancılık bitmez. Bunu istek üzerine ilgilenecek devlet ve belediye görevlilerine duyuruyorum. Eski İzmir valilerinden Halil Rıfat Paşa der ki: “Gitmediğin toprak senin değildir.” Ciddi, çalışkan biraz sertçe ve misafirperver Derici Yörüklerine selam olsun.

           



Yazarın Tüm Yazıları
ŞU KARŞIKİ DAĞ DUMANLI DAĞ 10 Ekim 2019, Perşembe
BAĞIMSIZLIK SAVAŞIMIZIN YAPILDIĞI TOPRAKLARDAN SİZLERE SELAM GETİRDİM 12 Eylül 2019, Perşembe
MERHABA YEŞİL 3 Temmuz 2019, Çarşamba
MÜZELER HAFTASI GEÇİP GİDERKEN 25 Mayıs 2019, Cumartesi
ANAYASALAR VE EĞİTİM 11 Nisan 2019, Perşembe
UFAK TEFEK ŞEYLER 19 Şubat 2019, Salı
KENTLER HUZUR VEREN OTURMA YERLERİ OLMALI 1 Şubat 2019, Cuma
TAKVİMLERDEN YAPRAKLAR 22 Ocak 2019, Salı
YAREN DAĞI’NIN TEPESİNE ÇIKIP BAĞIRSAM MI? 13 Aralık 2018, Perşembe
TÜRK HARF DEVRİMİ VE MİLLET MEKTEPLERİNİN ÇAĞRIŞTIRDIKLARI 26 Kasım 2018, Pazartesi
TÜRKİYE’DE DEĞİŞİM CUMHURİYETLE BAŞLADI 1 Kasım 2018, Perşembe
CUMHURİYET BAYRAMI ANILARI 31 Ekim 2018, Çarşamba
DENİZ, DENİZ AKDENİZ 13 Eylül 2018, Perşembe
ANALAR VE ANA SEVGİSİ 14 Mayıs 2018, Pazartesi
KÖY ENSTİTÜLERİ 14 Nisan 2018, Cumartesi
SEKSEN DÖRT YIL ÖNCEYDİ- ALİAĞALILAR MUSTAFA KEMAL’İ GÖRDÜ 13 Nisan 2018, Cuma
SU NİMETTİR 22 Mart 2018, Perşembe
KADIN VE ÇOCUK 7 Mart 2018, Çarşamba
EĞİTİM VE ÖĞRETİM BİRLİĞİ 1 Mart 2018, Perşembe
KIRMIZI ŞERİTLİ MADALYALAR VE DÜŞÜNDÜRDÜKLERİ 5 Şubat 2018, Pazartesi
UYGARLIK VE KADIN 5 Aralık 2017, Salı
EYLÜL AYINI SEVMEYEN VAR MI? 14 Eylül 2017, Perşembe
BU VATAN TÜRK MİLLETİNİNDİR 31 Ağustos 2017, Perşembe
ZEYTİNLERE DOKUNMAYIN EFENDİLER 21 Ağustos 2017, Pazartesi
YURDUMUN SINIRLARI NASIL ÇİZİLDİ 24 Temmuz 2017, Pazartesi
DENİZCİLİK BAYRAMI 28 Haziran 2017, Çarşamba
HER AYIN ÜÇÜNCÜ HAFTASINDA MÜZELER ÜCRETSİZ OLSUN 1 Haziran 2017, Perşembe
CUMHURİYETE GİDEN YOLUN BAŞI ONDOKUZ MAYIS 19 Mayıs 2017, Cuma
ANA OLMAK 13 Mayıs 2017, Cumartesi
HERKESİN HIZIRI İLYASI FARKLI 5 Mayıs 2017, Cuma
SEVİLEN AY MAYIS 1 Mayıs 2017, Pazartesi
ÇEŞMELER 29 Mart 2017, Çarşamba
DENİZKIZLARI- DENİZİN KADINLARI 16 Mart 2017, Perşembe
DOKUZLARDAN-ONÜÇLERE 15 Şubat 2017, Çarşamba
SARSILMAK, SALLANMAK, KORKMAK 9 Şubat 2017, Perşembe
TAŞMAK COŞMAK VE KONTROL 1 Şubat 2017, Çarşamba
HER BELDEYE BİR ABDURRAHMAN 10 Ocak 2017, Salı
GİT GEMİ DEMİR ATMA BU LİMANA (2 ) 28 Aralık 2016, Çarşamba
GİT GEMİ DEMİR ATMA BU LİMANA 27 Aralık 2016, Salı
MUSTAFA KEMAL VE ASKERİ İZMİR YOLLARINDA 16 Eylül 2016, Cuma
DUMANLIDAĞI KAZILARI 3 Eylül 2016, Cumartesi
ALİAĞA ÇEVRESİNDE XIX YÜZYIL SONU ARKEOLOJİK KAZILAR 27 Ağustos 2016, Cumartesi
ARAPÇİFTLİĞİ SATILIK 20 Ağustos 2016, Cumartesi
NEMRUT ( KYME ) KAZILARI FOÇA’DAN SORULDU 13 Ağustos 2016, Cumartesi
HUKUK KÖŞESİ 19 Şubat 2016, Cuma